Shkencëtarët zbulojnë 10 zakone të përditshme të njerëzve që jetojnë deri në 100 vjeç

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

07/01/2026 19:41

Shkencëtarët që studiojnë “Blue Zones” – rajone të botës ku njerëzit zakonisht jetojnë deri në të 90-at dhe më shumë – kanë identifikuar një grup zakonesh të përditshme që mund të shpjegojnë jetëgjatësinë e jashtëzakonshme.

Këto zona kanë tërhequr vëmendjen e studiuesve jo vetëm për numrin e madh të centenarianëve, por edhe sepse banorët arrijnë moshën e tretë me sëmundje të zemrës, demencë dhe sëmundje kronike të tjera në nivele jashtëzakonisht të ulëta.

Blue Zones janë përkufizuar si vende ku njerëzit jetojnë jetë të gjatë dhe të shëndetshme, me sëmundje minimale të lidhura me moshën.

Shembujt më të njohur janë: Okinawa në Japoni, Sardinia në Itali, Ikaria në Greqi, Nicoya në Kosta Rika – dhe Loma Linda në Kaliforni, e vetmja Blue Zone e njohur në SHBA.

Koncepti ka hasur më parë kritika, me disa që dyshonin në saktësinë e regjistrave për jetëgjatësinë ekstreme. Por një studim i fundit sugjeron se këto dyshime mund të jenë të pabaza.

Studiuesit verifikuan moshën e banorëve duke përdorur certifikata lindjeje dhe vdekjeje, regjistra martese, dokumente ushtarake, lista elektorale dhe arkiva kishtare, si dhe intervista me banorët jashtëzakonisht të moshuar dhe familjet e tyre.

Dr. Steven N. Austad, Drejtor Shkencor i American Federation for Aging Research, tha:

“Studimi ynë tregon se Blue Zones origjinale përmbushin kriteret strikte të verifikimit të përdorura globalisht për të konfirmuar jetëgjatësinë e jashtëzakonshme njerëzore.”

Gjetjet u botuan në The Gerontologist. Në këto zona, studiuesit vërejnë 10 faktorë të përbashkët të stilit të jetesës që lidhen me jetëgjatësinë:

1. Lidhje sociale e fortë

Blue Zones zakonisht janë komunitete të vogla, të ngushta, me lidhje të thella sociale. Kjo krijon besim, identitet të përbashkët dhe mbështetje reciproke – të gjitha faktorë që lidhen me shëndet më të mirë afatgjatë.

Studimet tregojnë se njerëzit që jetojnë në mjedise të fragmentuara socialisht ose me krim të lartë kanë jetëgjatësi më të shkurtër, duke treguar rëndësinë e komuniteteve të qëndrueshme dhe mbështetëse.

2. Dieta kryesisht bimore

Në të gjitha Blue Zones, dieta është kryesisht bimore, me mish të konsumuar rrallë.

Në Okinawa, Sardinia dhe Nicoya, vaktet bazohen në perime, fasule, thjerrëza, drithëra të plota dhe yndyra të shëndetshme.

Në Loma Linda, shumë banorë i përkasin Kishës së Ditës së Shtatë Adhuruese, e cila promovon dieta vegjetariane dhe stil jetese të shëndetshëm. Studimet tregojnë se këta banorë jetojnë rreth një dekadë më shumë se mesatarja amerikane.

3. Lëvizje e natyrshme çdo ditë

Në vend të palestrave ose stërvitjeve të strukturuara, njerëzit në Blue Zones mbeten aktivë përmes aktivitetit të përditshëm – ecje, kopshtari, gatim dhe punë manuale.

Dr. Austad thekson se mungesa e shpjegimeve të forta gjenetike bën që faktorët e stilit të jetesës, si lëvizja, të jenë veçanërisht të rëndësishëm. Aktiviteti i lehtë, i kryer vazhdimisht, duket se mbron lëvizshmërinë dhe redukton rrezikun e lëndimeve në moshë të madhe.

4. Familja vjen e para

Banimi multigjeneracional është i zakonshëm në Blue Zones, me të moshuarit shpesh në qendër të jetës familjare.

Kjo forcon lidhjet sociale, redukton vetminë dhe promovon sjellje më të shëndetshme ndër breza. Ushqimet e përbashkëta dhe aktivitetet e rregullta e bëjnë më të lehtë të mbahen zakone të shëndetshme.

5. Alkooli – por me moderim

Disa Blue Zones përfshijnë konsum të moderuar alkooli, zakonisht verë të kuqe, shpesh shoqëruar me ushqim dhe në kontekst social.

Në Sardinia, banorët pinë verë Cannonau, e cila ka nivele të larta polifenolesh. Konsumimi është modest – zakonisht 1-2 gota në ditë – dhe pijet e rënda janë të rralla.

6. Kohë për pushim

Stresi nuk mungon, por banorët kanë rituale të rregullta për ta menaxhuar.

Në Ikaria, gjumi i ditës është i zakonshëm. Në Loma Linda, Adventistët e Ditës së Shtatë respektojnë Sabatin 24-orësh çdo javë, duke lënë punën dhe teknologjinë për t’u rikthyer tek familja dhe besimi.

Këto zakone lidhen me ulje të stresit dhe shëndet më të mirë të zemrës.

7. Rregulla e 80 për qind

Në Okinawa, principi i Hara Hachi Bu nxit njerëzit të ndalen së ngrëni kur ndihen rreth 80% të ngopur.

Ky zakon promovon ngrënie të vetëdijshme, parandalon mbingrënien dhe ndihmon në rregullimin e peshës dhe metabolizmit. Modele të ngjashme shihen edhe në vende të tjera, me porcione të vogla dhe fokus tek ushqimet e plota.

8. Besimi dhe komuniteti

Shumica e popullsive të Blue Zones i përkasin një besimi ose komuniteti shpirtëror dhe marrin pjesë në takime të rregullta.

Studime të mëdha kanë lidhur pjesëmarrjen fetare ose komunitare me jetëgjatësi më të gjatë, ndoshta për shkak të uljes së stresit, sjelljeve më të shëndetshme dhe rrjeteve të forta mbështetëse sociale.

9. Një qëllim i qartë

Të kesh një arsye për t’u zgjuar çdo mëngjes – në Okinawa njihet si ikigai – është një tjetër temë e përsëritur.

Hulumtimet lidhin një ndjenjë të fortë qëllimi me ulje të rrezikut të rënies kognitive dhe demencës, si dhe shëndet mendor më të mirë dhe rezistencë në pleqëri.

10. Meditimi shpirtëror

Praktikat shpirtërore ndryshojnë nga një rajon tek tjetri, por janë thellësisht të integruara në jetën e përditshme.

Në Okinawa, familjet nderojnë të parët përmes ritualeve të rregullta, ndërsa në Loma Linda, besimi promovon sjellje si shmangia e duhanit, drogave dhe alkoolit të tepërt.

Studimet sugjerojnë se shpirtëria mund të mbështesë jetëgjatësinë duke ulur stresin dhe forcuar normat shëndetësore sociale.

Dr. Austad paralajmëron se Blue Zones janë të brishta:

“Nuk zgjasin përherë,” tha ai. “Migrimi, urbanizimi, perëndimizimi dhe faktorë të tjerë mund të shkatërrojnë një Blue Zone dikur të lulëzuar.”

Por studiuesit thonë se zakonet e përbashkëta ofrojnë tregues të fuqishëm se si zgjedhjet e përditshme – jo vetëm gjenetika – ndikojnë në sa gjatë dhe sa mirë jetojmë. /GazetaExpress/