Shkencëtarët: “Alienë ‘si njerëzit e shpellave’ mund të fshihen në Mars”

Mistere

Gazeta Express

02/01/2026 20:51

Një sistem i lashtë kanionesh dhe luginash në Mars mund të ketë strehuar forma primitive jete, sugjeron një studim shkencor i publikuar së fundmi, që po ngjall debat të madh në komunitetin shkencor.

Shkencëtarët që po studiojnë rrjetin e ndërlikuar të shpellave në Planetin e Kuq thonë se kanë identifikuar tetë shpella karstike, të gdhendura nga rrjedha uji tashmë të zhdukura. Studimi është botuar në revistën prestigjioze Astrophysical Journal Letters dhe sugjeron se këto struktura mund të jenë ndër vendet më premtuese për kërkimin e jetës jashtëtokësore.

Deri më sot, mendohej se të ashtuquajturat “skylights” në sipërfaqen e Marsit – gropa ose hapje të mëdha – ishin krijuar nga aktiviteti vullkanik. Por të dhënat e reja nga satelitët e NASA-s tregojnë se disa prej tyre mund të jenë shpella karstike, të formuara kur uji ka depërtuar poshtë sipërfaqes dhe ka tretur shkëmbin.

Pse janë kaq të rëndësishme këto shpella?

Shpellat karstike ofrojnë dy elementë kyç për mbështetjen e jetës: mbrojtje dhe ujë. Ato mund të kenë shërbyer si strehë nga rrezatimi i fortë diellor, stuhitë e pluhurit dhe luhatjet ekstreme të temperaturës në Mars, si dhe të kenë siguruar prani uji – përbërësi themelor i jetës.

Sipas autorëve të studimit, këto kushte mund të kenë ekzistuar rreth 3.5 miliardë vjet më parë, në një periudhë kur Marsi ishte shumë më i lagësht dhe potencialisht i banueshëm.

Për këtë arsye, shkencëtarët po u bëjnë thirrje misioneve të ardhshme në Mars që robotët eksplorues të hetojnë drejtpërdrejt brendësinë e këtyre shpellave, në kërkim të të ashtuquajturave biosignatura të ruajtura – prova gjeologjike të jetës së kaluar ose të tanishme, të mbetura në shkëmbinj, akull apo minerale.

Të dhënat nga Thermal Emission Spectrometer (TES) i NASA-s tregojnë praninë e karbonateve dhe sulfateve në zonat përreth shpellave, një tregues i fortë se uji ka luajtur rol kyç në formimin e tyre, duke tretur shkëmbin përmes rrjedhës së vazhdueshme.

Çfarë lloj jete mund të kërkohet?

Ekziston konsensus shkencor se Marsi, në një fazë të hershme të historisë së tij, ka pasur kushte të përshtatshme për jetën. Por se çfarë forme kishte kjo jetë – apo sa komplekse mund të ketë qenë – mbetet çështje e hapur.

Në shekujt XIX dhe XX, disa astronomë besonin gabimisht se Marsi ishte i mbushur me civilizime inteligjente, bazuar në interpretime të gabuara të “kanaleve” dhe ndryshimeve sezonale të ngjyrës së planetit. Zhvillimi i teleskopëve më të avancuar dhe sondave hapësinore i hodhi poshtë këto ide, por debati për jetën e lashtë vazhdoi.

Madje, astronomi i njohur Carl Sagan kishte spekuluar se, miliarda vjet më parë, organizmat marsianë mund të kishin forma të çuditshme, të përshtatura me gravitetin e ulët dhe rrezatimin e fortë – ide që sot shihen më shumë si imagjinatë shkencore.

Sot, pritshmëritë janë shumë më modeste: shkencëtarët po kërkojnë shenja të jetës mikrobike, të kaluar ose të tanishme.

Një nga treguesit më domethënës deri tani u zbulua në shtator, kur NASA raportoi për të ashtuquajturat “njolla leopardi” në sipërfaqen e Marsit – struktura minerale që mund të krijohen nga mikroorganizma gjatë proceseve kimike në shkëmbinj.

Në mars, një tjetër studim shkencor njoftoi se roboti Curiosity kishte zbuluar përbërjet organike më të mëdha të gjetura ndonjëherë në Mars, brenda një shkëmbi 3.7 miliardë vjeçar në Yellowknife Bay, një zonë që mendohet se dikur ishte liqen me ujë të ëmbël.

Testet zbuluan molekula që mund të jenë mbetje të acideve yndyrore, të cilat te organizmat e gjallë shërbejnë për ndërtimin e membranave qelizore. Megjithatë, studiuesit theksojnë me kujdes se këto molekula, ndonëse organike, mund të jenë formuar edhe pa praninë e jetës, përmes reaksioneve kimike natyrore.

Me fjalë të tjera, provat janë intriguese – por jo përfundimtare. Marsi vazhdon të mbetet një nga enigmat më të mëdha të shkencës moderne. /GazetaExpress/