Shkencëtarë nga Koreja e Jugut gjejnë prova se materia e errët mund ta përfundojë Universin me një “Big Crunch”

Mistere

Gazeta Express

29/12/2025 20:25

Një ekip shkencëtarësh nga Koreja e Jugut ka publikuar të dhëna që sugjerojnë se energjia e errët – forca misterioze që besohet se po përshpejton zgjerimin e Universit – mund të ndryshojë sjellje dhe, në fund, ta çojë gjithësinë drejt një fundi katastrofik të njohur në astronomi si “Big Crunch”.

Sipas analizës së tyre, në vend që Universi të vazhdojë të zgjerohet pafundësisht, ekziston mundësia që përshpejtimi të ngadalësohet dhe më pas graviteti të marrë sërish kontrollin, duke i tërhequr galaktikat gradualisht drejt njëra-tjetrës.

Shkencëtarët që realizuan studimin besojnë se mund të jenë pranë një prej zbulimeve më të rëndësishme në astronomi në dekada. Megjithatë, shumë astronomë të tjerë i kanë vënë në dyshim këto përfundime, edhe pse nuk i përjashtojnë plotësisht.

Deri më tani, bindja mbizotëruese ishte se zgjerimi i Universit, i nisur me Big Bang-un, duhej të ngadalësohej gradualisht për shkak të gravitetit. Por në vitin 1998 u zbuluan prova për ekzistencën e energjisë së errët, e cila jo vetëm që nuk e ngadalëson zgjerimin, por e përshpejton atë.

Kjo çoi në teori sipas të cilave Universi do të zgjerohej aq shumë, sa yjet dhe galaktikat do të largoheshin deri në atë pikë sa qielli i natës do të bëhej pothuajse bosh. Teori edhe më ekstreme flisnin për një “Big Rip”, ku zgjerimi do të ishte aq i dhunshëm sa do të copëtonte edhe vetë atomet.

Në mars, të dhëna befasuese nga një instrument i vendosur në një teleskop në shkretëtirën e Arizonës – Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI) – sugjeruan se përshpejtimi i zgjerimit të galaktikave mund të ketë ndryshuar me kalimin e kohës. Sipas profesor Ofer Lahav nga University College London, këto rezultate hapin pyetje themelore.

“Kur shohim që energjia e errët ndryshon – herë rritet, herë ulet – na duhet një mekanizëm i ri shpjegues. Kjo mund të trondisë gjithë fizikën,” tha ai për BBC-në.

Profesor Young Wook Lee nga Universiteti Yonsei në Seul dhe ekipi i tij u kthyen te të dhënat e supernovave – të njëjtat lloj vëzhgimesh që zbuluan energjinë e errët gati 30 vjet më parë. Pas rregullimeve në analizë, ata arritën në përfundimin se energjia e errët jo vetëm që ka ndryshuar me kohën, por se përshpejtimi i zgjerimit mund të jetë duke u ngadalësuar.

“Sipas këtyre rezultateve, fati i Universit mund të ndryshojë,” deklaroi profesor Lee.

Nëse energjia e errët dobësohet mjaftueshëm, një skenar i mundshëm është që graviteti të mbizotërojë, duke i tërhequr galaktikat sërish drejt njëra-tjetrës. Kjo do ta bënte Big Crunch-un një mundësi reale.

Megjithatë, pikëpamja kryesore në komunitetin shkencor mbetet se Universi po përshpejtohet ende dhe se energjia e errët është pothuajse konstante. Astronomë të njohur, si profesor George Efstathiou nga Instituti i Astronomisë në Universitetin e Kembrixhit, e kanë kundërshtuar teorinë e profesor Lee-t, duke e quajtur atë “të dobët” dhe duke sugjeruar se pasqyron më shumë pasiguritë dhe kompleksitetin e të dhënave të supernovave sesa një ndryshim real kozmologjik.

Debati vjen në një kohë kur po publikohen qindra punime shkencore dhe kur nuk ka ende konsensus të plotë mbi shpjegimin përfundimtar të origjinës dhe fatit të Universit.

Nëse një Big Crunch do të ndodhte ndonjëherë, shenjat e para për njerëzit në Tokë do të ishin të dukshme në qiell: grumbuj galaktikash që bashkohen, galaktika që përplasen dhe yje që nisin të kolidojnë me njëri-tjetrin. Teleskopët do të tregonin se rrezatimi kozmik i mikrovalës – jehona fosile e Big Bang-ut – po ngrohej gradualisht, duke arritur mijëra gradë Celsius.

Për krahasim, sot ky rrezatim ka një temperaturë pak mbi 3 gradë mbi zeron absolute (−273.15°C). Rreth 300 mijë vjet pas Big Bang-ut, temperatura e tij vlerësohet të ketë qenë rreth 3,000°C, ndërsa edhe më afër momentit fillestar, NASA vlerëson se arrinte deri në 273 milionë gradë Celsius.

Në këto temperatura ekstreme, sipas NASA-s, hidrogjeni do të ishte plotësisht i jonizuar, i ndarë në protone dhe elektrone të lira.

Me pak fjalë, forcat që sot e bëjnë Universin të zgjerohet do të shuheshin, dhe gjithësia do të shembej mbi veten, në një përmbysje dramatike të Big Bang-ut. E gjithë materia ndërgalaktike do të kondensohej, yjet dhe planetët do të thitheshin drejt një bërthame të zjarrtë dhe, sipas disa astronomëve, Universi do të përfundonte si një top i vetëm gjigant zjarri, ku koha dhe hapësira do të pushonin së ekzistuari. /GazetaExpress/