Shafrani i Indisë, pa filtra: si ndikon kjo erëz e artë në shëndetin tuaj

Ushqimi/Dieta

Gazeta Express

29/12/2025 19:51

Shafrani i Indisë (turmeric) përmendet shpesh në të njëjtën frymë me hudhrën apo xhenxhefilin — dhe jo pa arsye. Ashtu si ato, ai qëndron në kufirin mes “ushqimit” dhe “ilaçit”: gjendet po aq shpesh në raftet e produkteve të mirëqenies sa edhe në kuzhinë.

Referencat më të hershme për shafranin e Indisë datojnë mbi 4 mijë vjet më parë, në tekstet e lashta indiane, ku rrënja e bimës përmendej si erëz në gatim dhe si element me rëndësi fetare. Për po aq kohë, ajo ka qenë përbërës kyç i mjekësisë Ajurvedike dhe i Mjekësisë Tradicionale Kineze, sisteme që synojnë shëndetin dhe jetëgjatësinë përmes balancimit të trupit, mendjes dhe shpirtit.

Tradicionalisht, shafrani i Indisë përdorej për probleme që lidhen me kockat dhe nyjet, tretjen dhe lëkurën. Dhe edhe sot, në vitin 2025, kjo nuk ka ndryshuar.

E njohur si “erëza e artë”, ajo vlerësohet si në mjekësinë lindore ashtu edhe në atë perëndimore, ndërsa studimet shkencore kanë konfirmuar se përbërësi i saj aktiv, kurkumina, sjell përfitime reale për shëndetin.

Kurkumina është ajo që i jep shafranit ngjyrën karakteristike portokalli (kush ka luftuar me njollat e karrit e kupton pse është përdorur për ngjyrosje prej shekujsh). Ajo ka veprim anti-inflamator dhe është e pasur me antioksidantë, molekula që neutralizojnë radikalet e lira — të lidhura me sëmundje të shumta, nga demenca deri te plakja e parakohshme.

“Shafrani i Indisë është përdorur gjerësisht në kultura të ndryshme për vetitë e tij anti-inflamatore dhe aftësinë për të stimuluar prodhimin e acidit gastrik, duke ndihmuar tretjen,” shpjegon Ed Tooley, nutricionist pranë The Turmeric Co.

Ai shton se një mit i përhapur është ideja se mjafton vetëm kurkumina:

“Rrënja e shafranit ka më shumë vlera sesa thjesht kurkumina. Ajo përmban edhe vajra esencialë, të quajtur turmerone, të cilët ndihmojnë në uljen e inflamacionit, stresit oksidativ dhe mbrojnë qelizat nervore.”

Si konsumohet më mirë shafrani i Indisë?

Sot ekzistojnë shumë forma: kapsula suplementesh, pluhur për gatim, apo rrënjë e freskët, që mund të piqet, bluhet ose përdoret në pije për forcimin e imunitetit. Në Perëndim zakonisht konsumohet vetëm rrënja (rizoma), ndërsa në kuzhinat lindore përdoren edhe kërcelli dhe lulet në sallata apo gatime të shpejta.

Falë inovacionit kulinar, shafrani është më i aksesueshëm se kurrë: në karri, çajra bimorë, lëngje vitaminike dhe madje edhe në latte-t “golden milk”, një recetë tradicionale indiane me qumësht, shafran dhe piper të zi.

Industria e suplementeve me shafran është në rritje të shpejtë: parashikohet të rritet nga 1.9 miliardë dollarë në 2024 në 2.9 miliardë dollarë deri në 2030.

Sipas Tooley, faktori kyç nuk është forma e konsumit, por sa kurkuminë përthithet nga trupi:

“Bio-disponueshmëria e kurkuminës është e ulët kur merret vetëm, por rritet ndjeshëm kur kombinohet me piperinë, një përbërës i piperit të zi — deri në 2000 për qind më shumë përthithje.”

Kjo është arsyeja pse shafrani i freskët, i përgatitur siç duhet, mund të jetë më efektiv se pluhurat e izoluara. Nëse gatuhet në shtëpi, mos e piqni në temperatura shumë të larta dhe mos e zieni tepër, pasi kjo ul fuqinë antioksiduese dhe shkatërron vajrat esencialë.

A mund të merret shafran i Indisë në sasi të tepërt?

Po. Mjekët paralajmërojnë se suplementet shumë të forta mund të shkaktojnë dëmtime të mëlçisë, duke nxitur reagime imune. Një studim i vitit 2022 tregoi se rastet e dështimit të mëlçisë të lidhura me suplementet u rritën tetëfish mes viteve 1995–2020.

Shenjat më të lehta të mbidozimit përfshijnë të përziera dhe shqetësime në stomak, për shkak të rritjes së acidit gastrik. Reaksione alergjike ose ndërveprime me ilaçe janë gjithashtu të mundshme.

Kush NUK duhet ta përdorë shafranin e Indisë?

Para se të merrni suplemente ose të ndryshoni dietën, këshillohuni patjetër me mjekun, veçanërisht në rastin e shafranit të Indisë.

Ai mund të ketë efekt hollues të gjakut, ndaj nuk rekomandohet për:

persona që marrin antikoagulantë (si warfarina, aspirina, DOAC);

persona që do t’i nënshtrohen ndërhyrjeve kirurgjikale;

persona me diabet, pasi mund të ulë sheqerin në gjak;

persona me gurë në tëmth, bllokim të kanaleve biliare apo sëmundje të mëlçisë;

gra shtatzëna ose në gji.

A ka lloje të ndryshme shafrani?

Po. Shafrani i Indisë (Curcuma longa) i përket familjes së xhenxhefilit dhe rritet në klimë të ngrohtë e me reshje të larta. Origjina e tij është nënkontinenti indian dhe Azia Juglindore.

Ekzistojnë disa varietete, me përmbajtje të ndryshme kurkumine dhe vajrash esencialë. Më të njohurat janë:

Alleppey – ngjyrë portokalli intensive, rreth 4% kurkuminë dhe 3–5.5% vajra esencialë;

Madras – më e çelët, rreth 2% kurkuminë.

Studimet tregojnë se shafrani nga India dhe Sri Lanka ka përqendrimin më të lartë të kurkuminës, ndaj produktet nga këto rajone konsiderohen më cilësore.

Përfundim: shafrani i Indisë është një erëz e fuqishme me përfitime reale shëndetësore — por vetëm kur përdoret me masë, në formën e duhur dhe nga personat e duhur. Në të kundërt, mund të bëhet më shumë dëm sesa dobi. /GazetaExpress/