“Sahati i Kijametit” do të përditësohet NESËR për të përcaktuar fatin tonë – ja si mendojnë shkencëtarët se do të lëvizin akrepat

A është njerëzimi i destinuar për shkatërrim? Së shpejti do ta zbulojmë – pasi shkencëtarët po përgatiten të përditësojnë Sahatin e Kijametit nesër.

Koha e re e këtij simbolikueshëm instrumenti, i cili lëviz më afër mesnatës ndërsa afrohemi drejt shkatërrimit, do të bëhet e ditur në 15:00 GMT, më 27 janar.

Që nga viti i kaluar, sahati ka qëndruar në 89 sekonda deri në mesnatë – koha më afër mesnatës në historinë 78-vjeçare të tij. Megjithatë, përpara prezantimit të madh nesër, ekspertët parashikojnë se Sahati i Kijametit do të afrohet edhe më shumë me mesnatën.

Ndërsa fillimisht u krijua për të monitoruar rrezikun e luftës bërthamore midis Rusisë dhe SHBA-së, sot bota përballet me një gamë më të gjerë kërcënimesh.

Nga përparimet e shpejta në inteligjencën artificiale deri te kërcënimi i afërt i ndryshimeve klimatike, shkencëtarët paralajmërojnë me shqetësim se lëvizja e sahatit është padyshim e pashmangshme.

Çfarë është Sahati i Kijametit?

Sahati i Kijametit është një instrument simbolik që tregon sa afër është bota me një katastrofë globale të shkaktuar nga njeriu, sipas ekspertëve.

Ai daton që nga qershori 1947, kur artistja amerikane Martyl Langsdorf u angazhua për të dizajnuar një kopertinë të re për revistën Bulletin of the Atomic Scientists.

Qëllimi ishte të “frikësonte njerëzit drejt racionalitetit”, sipas Eugene Rabinowitch, redaktorit të parë të revistës, në një kohë kur frika nga lufta bërthamore ishte e përhapur, vetëm dy vjet pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore.

Çdo vit, sahati përditësohet në bazë të afërsisë së njerëzimit me shkatërrimin total (mesnatën).

Vendosja e kohës bëhet nga Bulletin of the Atomic Scientists (BAS), një organizatë jo-fitimprurëse me bazë në Chicago.

Nëse sahati lëviz më afër mesnatës, kjo tregon se njerëzimi është më pranë vetë-shkatërrimit.

Nëse lëviz mbrapa, larg mesnatës, kjo tregon se janë reduktuar rreziqet globale në 12 muajt e fundit.

Në disa vite, si 2024, akrepat nuk lëvizin fare, duke treguar se situata globale nuk ka ndryshuar.

Kur do të përditësohet sahati?

BAS do të bëjë të ditur kohën e këtij viti në një transmetim të drejtpërdrejtë nesër në 15:00 GMT (10:00 ET).

Si mendojnë ekspertët se do të ndryshojë sahati?

Ekspertët e rrezikut ekzistencial dhe të luftës bërthamore nuk janë optimistë.

Alicia Sanders–Zakre, kreu i politikave në International Campaign to Abolish Nuclear Weapons, tha:

“Sipas mendimit tim, sahati mund të lëvizë përpara të paktën një sekondë. Rreziku më i madh është kërcënimi ekzistencial nga më shumë se 12,000 armë bërthamore në botë.”

Ajo shtoi se investimet në armët bërthamore arritën 100 miliardë dollarë, dhe konfliktet mes fqinjëve bërthamorë, si India dhe Pakistan, rrisin shqetësimin.

Dr SJ Beard, studiues në Centre for the Study of Existential Risk në Universitetin e Cambridge-it, mendon se sahati duhet të lëvizë 9 sekonda përpara:

“Unë nuk shqetësohem më për përdorimin e armëve bërthamore në luftë proxy si Ukraina, por jam më i shqetësuar se kurrë për konflikt të drejtpërdrejtë bërthamor mes superfuqive botërore.”

Ekspertët paralajmërojnë se ndryshimet e afërta në rregullat mbi armët bërthamore, si skadimi i Traktatit New START, do të rrisin ndjeshëm rrezikun.

Po ashtu, rritja e arsenalit bërthamor të Kinës dhe bashkëpunimi i “çarë” për Ukrainën rrisin gjasat e përshkallëzimit.

Rreziqe të tjera: Inteligjenca artificiale dhe ndryshimet klimatike

Dr Beard paralajmëron se për herë të parë, AI po vlerësohet si kërcënim po aq serioz sa armët bërthamore.

Integrimi i AI në vendimmarrjet ushtarake rrit rrezikun e përshkallëzimit të konfliktit më shpejt sesa njerëzit mund ta kontrollojnë.

AI gjithashtu mund të rrisë rrezikun nga armët biologjike, duke lejuar qasje të sofistikuar për viruse dhe proteina.

Prof. Andrew Shepherd, ekspert i klimës, shton:

“Viti i kaluar ishte një tjetër vit i ekstremiteteve klimatike, me humbje të shpejtë akulli në Greenland dhe tkurrje të shpejtë të akullit në Oqeanin Jugor, duke rritur nivelin e detit dhe ngrohjen globale.” /GazetaExpress/

Sa afër mesnatës ka qenë Sahati i Kijametit gjatë 75 viteve të fundit?

1947–48: 7 minuta

1949–52: 3 minuta

1953–59: 2 minuta

1960–62: 7 minuta

1963–67: 12 minuta

1968: 7 minuta

1969–71: 10 minuta

1972–73: 12 minuta

1974–79: 9 minuta

1980: 7 minuta

1981–83: 4 minuta

1984–87: 3 minuta

1988–89: 6 minuta

1990: 10 minuta

1991–94: 17 minuta

1995–97: 14 minuta

1998–2001: 9 minuta

2002–06: 7 minuta

2007–09: 5 minuta

2010–11: 6 minuta

2012–14: 5 minuta

2015–16: 3 minuta

2017: 2.5 minuta

2018–19: 2 minuta

2020–22: 100 sekonda

2023: 90 sekonda

2024: 90 sekonda

2025: 89 sekonda