Sa shumë duhet të mbështetesh te inteligjenca artificiale? Mjekët paralajmërojnë për rritjen e numrit të të rinjve që zgjedhin chatbot-ët në vend të miqve “të vërtetë”

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

22/12/2025 19:04

Mjekët kanë ngritur alarmin për rritjen e numrit të të rinjve që po i drejtohen chatbot-ëve me inteligjencë artificiale për mbështetje emocionale, në vend të marrëdhënieve reale njerëzore.

Studiues nga University College London paralajmërojnë se të rinjtë rrezikojnë të kenë vështirësi në krijimin e lidhjeve emocionale të qëndrueshme, sipas një studimi të publikuar sot. Ata bëjnë thirrje që chatbot-ët të programohen në mënyrë që të plotësojnë ndërveprimet sociale – por jo t’i zëvendësojnë ato – pas rasteve ku njerëzit janë bërë tepër të varur nga “shoqëruesit” virtualë.

Të dhënat tregojnë se rreth 810 milionë përdorues e përdorin çdo javë ChatGPT, chatbot-in e financuar nga kompania OpenAI. Raportet sugjerojnë se terapia dhe shoqëria emocionale janë ndër arsyet kryesore të përdorimit të tij.

Ky paralajmërim vjen në një kohë kur ekspertët prej vitesh kanë theksuar se Britania e Madhe po përballet me një epidemi vetmie: gati gjysma e të rriturve raportojnë se ndihen të vetmuar, ndërsa pothuajse një në dhjetë thonë se përjetojnë vetmi pothuajse gjatë gjithë kohës.

Studime të mëparshme këtë vit sugjeruan se kjo epidemi vetmie po nxit gjithnjë e më shumë njerëz të krijojnë “partnerë” virtualë.

Duke shkruar në British Medical Journal, shkencëtarët theksojnë:

“Ndryshe nga ndërveprimet reale njerëzore, chatbot-ët ofrojnë disponueshmëri dhe durim të pakufizuar dhe rrallë i sfidojnë përdoruesit me këndvështrime kundërshtuese.

Një mundësi shqetësuese është se mund të jemi dëshmitarë të një brezi që po mëson të krijojë lidhje emocionale me entitete që, pavarësisht përgjigjeve të tyre në dukje të vetëdijshme, nuk kanë aftësi njerëzore për empati, kujdes dhe ndjeshmëri marrëdhënore.”

Ata shtojnë se sistemet e ardhshme të AI-së mund të jenë më të dobishme nëse arrijnë të dallojnë shenja vetmie dhe t’i inkurajojnë përdoruesit të kërkojnë mbështetje nga miqtë, familja ose t’u ofrojnë udhëzime të personalizuara për shërbimet lokale të ndihmës.

Shkencëtarët kryen një meta-analizë të studimeve mbi përdorimin e inteligjencës artificiale për të identifikuar shqetësimet rreth dëmeve të mundshme psikologjike dhe sociale.

Një studim i OpenAI, që përfshinte më shumë se 980 përdorues të ChatGPT, zbuloi se ata që kalonin më shumë orë në platformë gjatë një muaji përjetonin nivele më të larta vetmie dhe socializoheshin më pak me njerëz realë.

Shenjat e vetmisë dhe varësisë emocionale ishin më të theksuara te ata që shprehnin ndjenjë besimi ndaj chatbot-it.

Një tjetër studim, i publikuar nga Common Sense Media, tregoi se një në dhjetë të rinj i gjenin bisedat me agjentë AI më të kënaqshme sesa ndërveprimet njerëzore. Një në tre deklaroi se do të zgjidhte shoqërues virtualë në vend të njerëzve për biseda serioze.

Ndërsa kërkime të mëtejshme janë thelbësore për të kuptuar ndikimin afatgjatë të këtij lloj “shoqërimi”, studiuesit theksojnë se profesionistët e shëndetit duhet të diskutojnë përdorimin e chatbot-ëve me pacientët e tyre.

“Kjo duhet të pasohet nga pyetje më të drejtpërdrejta për të vlerësuar përdorimin kompulsiv dhe varësinë, lidhjen emocionale – si p.sh. referimi i chatbot-it si mik – dhe mbështetjen te AI për vendime të mëdha jetësore,” thuhet në raport.

Shenja alarmi përfshijnë raste kur individi beson se ka një “marrëdhënie të veçantë” me chatbot-in, gjë që çon në izolim social gjithnjë e më të madh.

Ky shqetësim vjen gjithashtu pas rasteve tragjike, ku varësia nga AI është lidhur me vdekjen e disa të rinjve. Në shkurt, 14-vjeçari Sewell Setze i dha fund jetës pasi, sipas nënës së tij, kishte krijuar një marrëdhënie të vazhdueshme me një chatbot të personalizueshëm për role-play.

Familja ka ngritur tashmë një padi ligjore kundër kompanisë Character AI, duke pretenduar se chatbot-i i saj inkurajoi vetëdëmtimin dhe përfundimisht vetëvrasjen.

Rreziqet e vetmisë te të moshuarit

Të moshuarit janë veçanërisht të rrezikuar nga vetmia dhe izolimi social, të cilat mund të kenë pasoja serioze për shëndetin.

Në Angli, qindra mijëra persona mbi moshën 75 vjeç janë të vetmuar dhe të shkëputur nga shoqëria. Sipas Age UK, mbi 2 milionë njerëz mbi këtë moshë jetojnë vetëm, ndërsa më shumë se një milion të moshuar thonë se kalojnë mbi një muaj pa folur me një mik, fqinj apo familjar.

Plakja, dobësimi fizik, largimi nga puna, humbja e bashkëshortit apo miqve dhe fakti që nuk janë më qendra e familjes së tyre mund të kontribuojnë ndjeshëm në ndjenjën e vetmisë.

Vetmia mund të çojë në depresion dhe përkeqësim serioz të shëndetit fizik dhe mirëqenies. Shumë njerëz që ndihen të vetmuar e kanë të vështirë të kërkojnë ndihmë ose të shtrijnë dorën drejt të tjerëve. /GazetaExpress/