Ritmet që ndryshuan Lisbonën

Arte

Gazeta Express

19/03/2026 20:27

Nga lagjet periferike të Lisbonës deri te netët e mbushura plot në klubin më të famshëm të qytetit, Príncipe Discos është shndërruar në një nga etiketat më të rëndësishme të muzikës elektronike në Evropë.

Për 15 vjet, ajo ka mbështetur DJ dhe producentë afro-portugezë, duke sjellë në qendër të vëmendjes një tingull që për shumë kohë kishte mbetur në skajet e skenës muzikore.

Një natë të premteje në fillim të marsit, atmosfera në Lux Frágil ishte elektrizuese. Turma hynte pa pushim në klub, ndërsa DJ dhe producentja vendase Xexa mahniste publikun me performancën e saj live. Më vonë, pista e vallëzimit u mbush nga ritmet e shpejta të batida, me emra si DJ Marfox, DJ Nervoso dhe Dariiofox që ngritën në këmbë publikun. Festa shënoi 15-vjetorin e Príncipe dhe ishte hera e parë që etiketa merrte në dorë një vend kaq të njohur në Lisbonë.

Për Xexën, ajo natë ishte e veçantë jo vetëm për suksesin, por për mënyrën si bashkoi njerëz të ndryshëm: të bardhë, të zinj, njohës të artistëve dhe të tjerë që thjesht kishin ardhur për muzikën. Kjo ishte dëshmi se Príncipe kishte arritur të kapërcente kufijtë e një skene të vogël dhe të bëhej pjesë e identitetit kulturor të qytetit.

Por ky sukses nuk ka ardhur lehtë. Kur etiketa hodhi hapat e parë rreth 15 vjet më parë, organizonte mbrëmje me pista pothuajse bosh në klubin Musicbox, një ambient që sot është mbyllur. Atëherë, do të dukej e paimagjinueshme që një ditë Príncipe të mbushte Lux Frágil-in, një klub që konsiderohet ndër më të mirët në Evropë.

Që prej vitit 2011, Príncipe ka promovuar producentë elektronikë afro-portugezë nga periferitë e Lisbonës, duke i dhënë zë ritmeve të ndryshme të diasporës afrikane në Portugali dhe duke e çuar këtë tingull në skenën ndërkombëtare. Në qendër të këtij universi muzikor është batida — që në kuptimin e drejtpërdrejtë do të thotë “rrahje” ose “beat”.

Batida lindi në kompleksin social Quinta do Mocho dhe përzien energjinë e lartë të kuduro-s angolane me ndikime elektronike. Sipas DJ Marfox, fillimisht vjen ritmi bazë, e më pas shtohen elemente nga funaná, një muzikë festive nga Kepi i Gjelbër, dhe semba, një formë tradicionale muzike dhe vallëzimi nga Angola. Për Xexën, batida është një mënyrë elektronike për të bërë muzikë afrikane të diasporës, një tingull komuniteti i krijuar nga vetë komuniteti.

Príncipe ka edhe një dimension të qartë politik. Duke promovuar muzikë elektronike kryesisht instrumentale nga artistë të zinj, etiketa ka ndihmuar në ridizenjimin e kolonës zanore të vallëzimit në Portugali dhe në sfidimin e një skene që historikisht nuk u ka dhënë shumë hapësirë këtyre artistëve. Njëri nga themeluesit, Márcio Matos, ka kujtuar se në fillim duhej të fitonin edhe besimin e familjeve të artistëve, të cilat shpesh ishin të rezervuara ndaj premtimeve të një label-i të ri.

Príncipe u themelua nga katër miq — Márcio Matos, José Moura, Nelson Gomes dhe Pedro Gomes — të përfshirë në mënyra të ndryshme në jetën muzikore të Lisbonës, si DJ, promotorë, gazetarë dhe bashkëthemelues dyqanesh disqesh. Ata nuk nisën me një plan të detajuar, por me një bindje të qartë: donin të festonin tingullin e ri techno-kuduro që po merrte formë në qytet. Edhe kopertinat e disqeve u menduan si pjesë e kësaj filozofie, të pikturuara me dorë dhe me një estetikë të ashpër, të frymëzuar nga fryma “bëje vetë” e skenës batida.

Publikimi i parë i Príncipe erdhi në vitin 2011 me Eu Sei Quem Sou të DJ Marfox, një nga pionierët e kësaj skene. I lindur në Lisbonë nga prindër me origjinë nga São Tomé dhe Príncipe, Marfox ishte aktiv që në fillim të viteve 2000 dhe kishte ndërtuar lidhje të forta me komunitetin muzikor të Quinta do Mocho-s. Ai ndihmoi në përcaktimin e identitetit zanor të etiketës dhe u bë figurë kyçe edhe në netët tashmë ikonike Noites Príncipe, që nisën në vitin 2012 në Musicbox, në zemër të zonës turistike të Pink Street.

Në fillim, të sillje publikun nga lagjet periferike në qendër të qytetit ishte një sfidë e madhe. Skena e natës afrikane kishte hapësirat dhe publikun e saj, ndërsa organizimi i një nate afrikane në një zonë si Cais do Sodré kishte edhe pengesa që lidhen me racizmin dhe mënyrën si reagojnë siguria dhe policia. Megjithatë, etiketa këmbënguli dhe me kalimin e kohës Noites Príncipe u kthyen në një hapësirë të rëndësishme për artistët e rinj të lidhur me batida-n.

Në të njëjtën kohë, katalogu i label-it vazhdoi të forcohej. Publikimi i O Meu Estilo nga DJ Nigga Fox në vitin 2013 e vendosi Príncipe në hartën ndërkombëtare. Më pas erdhën një sërë albumesh të vlerësuara, si debutimi i fuqishëm i Nídia, Sonhos & Pesadelos i DJ Lycox, si dhe Ansiedade i Danifox, që solli një qasje më melankolike dhe bluzi ndaj batida-s.

Një tjetër moment i rëndësishëm ishte albumi debutues i Xexës, Vibrações de Prata, i publikuar në vitin 2023. Ky projekt e çoi etiketën edhe më tej në eksperimentim, duke krijuar një botë tingujsh afrofuturistë dhe një lloj arkive muzikore që nuk filtrohet përmes këndvështrimit evropian mbi identitetin e saj artistik.

As Xexa dhe as themeluesit e Príncipe nuk duan të bëjnë parashikime të mëdha për 15 vitet e ardhshme. Por një gjë është e qartë: etiketa ka ndryshuar jo vetëm mënyrën si tingëllon Lisbona, por edhe mënyrën si muzika afro-portugeze shihet dhe vlerësohet në Evropë.

Në thelb, historia e Príncipe Discos është ajo e një skene që u ngrit nga margjinat dhe arriti të bëhet qendra e një revolucioni kulturor. /GazetaExpress/