Revizioni: Askush nuk mund të thotë me siguri se në RMV shiten kozmetikë dhe lodra të sigurta për fëmijë

Maqedoni

Gazeta Express

10/02/2026 15:24

Ekziston rreziku i gjetjes së produkteve kozmetike dhe lodrave për fëmijë në raftet e dyqaneve në vend që përmbajnë substanca të ndaluara, konstatoi Enti Shtetëror i Revizionit (ESHR), ndër të tjera, në raportin përfundimtar mbi Inspektoratin Shtetëror Sanitar dhe Shëndetësor për vitin 2024. Arsyeja për këtë situatë, sipas auditimit të ESHR-s, është se lista e substancave të ndaluara në produktet kozmetike nuk është përditësuar as edhe një herë që nga miratimi i saj në vitin 2010 dhe nuk ndjek praktikën e Bashkimit Evropian (BE), përcjell Gazeta Express nga Portalb.mk.

Lidhur me lodrat e fëmijëve, auditori shtetëror vëren se asnjë laborator në vend nuk ka pajisjet për të testuar substancat e ndaluara (ftalatet dhe borin) në këto produkte që importohen dhe vendosen në territorin e vendit.

Listë e pa përditësuar kurrë

Siç tregohet nga ESHR, në përputhje me nenin 5 të Ligjit për Sigurinë e Produkteve Kozmetike, në vitin 2010 Ministria e Shëndetësisë miratoi një listë të substancave që nuk mund të përdoren në këto produkte. Rreth 1,600 substanca janë të listuara si të ndaluara, pjesërisht të ndaluara ose të lejuara përkohësisht në listë. Që atëherë, deri në ditën e auditimit, kjo listë nuk është përditësuar asnjë herë, vëren auditori shtetëror.

Ndryshe nga vendi ynë, në 16 vitet e fundit në nivelin e Bashkimit Evropian, kjo listë është përditësuar disa herë, dhe deri në ditën e auditimit, numëroheshin gjithsej 1,751 substanca të ndaluara.

“Prandaj, ekziston rreziku i vendosjes në treg të produkteve që përmbajnë substanca që janë përcaktuar si të dëmshme për shëndetin në territorin e BE-së, dhe që ato nuk janë të ndaluara në territorin e vendit tonë”, thuhet në raportin e ESHR-së mbi auditimin e kryer në Inspektoratin Shtetëror Sanitar dhe Shëndetësor që nga 31 dhjetori 2024.

Revizioni gjithashtu tregon arsyen për këtë situatë. Sipas ESH-së, kjo ka lindur sepse Ligji për Sigurinë e Produkteve Kozmetike nuk parashikon detyrimin për të përditësuar Listën e substancave që nuk mund të përdoren në produktet kozmetike, si dhe harmonizimin e saj me listën evropiane.

Për këtë arsye, Revizioni thekson në raport se është e nevojshme që Ministria e Shëndetësisë, së bashku me Inspektoratin dhe Institutin e Shëndetit Publik (ISHP), të ndërmarrin aktivitete për azhurnimin e listës dhe njëkohësisht të iniciojnë ndryshime në Ligjin për Sigurinë e Produkteve Kozmetike që do të vendosin detyrim për azhurnimin dhe harmonizimin e saj në kohë.

Laboratorë të papajisur

Azhurnimi i listës nuk është problemi i vetëm me të cilin, sipas ESHR-së, po përballen institucionet kompetente. Ekzistojnë gjithashtu mangësi në testimin e cilësisë dhe korrektësisë së produkteve kozmetike. Konkretisht, siç vëren auditori shtetëror, Inspektorati i dorëzoi një njoftim Ministrisë së Shëndetësisë, duke deklaruar se “kushtet dhe pajisjet teknike për testimin e të gjitha substancave të ndaluara në produktet kozmetike nuk janë siguruar brenda laboratorëve shtetërorë”.

“Sipas informacionit të marrë nga Inspektorati, Instituti i Shëndetit Publik (ISHP) kryen vetëm një numër të kufizuar analizash, përkatësisht: korrektësinë mikrobiologjike të produkteve, përcaktimin e përmbajtjes së vetëm disa metaleve të rënda (kadmiumi, plumbi, nikeli dhe kromi), vlerën e pH-it dhe përcaktimin e përmbajtjes së surfaktantëve”, vëren raporti.

Në të njëjtën kohë, nga gjithsej dhjetë Qendra të Shëndetit Publik në territorin e vendit, disa janë të pajisura vetëm për të kontrolluar pastërtinë mikrobiologjike të këtyre produkteve.

Mungesa e laboratorëve

Këtu, ESHR-ja vëren gjithashtu se asnjë laborator në vend nuk ka pajisje për testimin e substancave të ndaluara (ftalatet dhe bori) në lodrat e fëmijëve që importohen dhe lëshohen në qarkullim në vend. Instituti i Shëndetit Publik, siç u tha, kryen teste të caktuara për sigurinë e lodrave të fëmijëve, siç është migrimi i metaleve të rënda, migrimi specifik i aminave aromatike natyrore dhe çlirimi i ngjyruesve.

Problemi që lind në këtë rast të veçantë, dhe të cilin e vëren ESHR-ja, është kur kryhet mbikëqyrje në një kompani ose subjekt të caktuar që importon dhe shet lodra për fëmijë. Përkatësisht, në rastin kur, pas mbikëqyrjes, subjekti, pra kompania, do të kontestonte rezultatet e mostrës së parë, për të cilën ka të drejtë sipas nenit 29-b të Ligjit për Inspektimin Sanitar dhe Shëndetësor, në territorin e vendit, përveç ISHP-së, nuk ka laborator tjetër që do të kryente testet. Siç është shpjeguar nga ESHR, analiza e mostrës së dytë nuk mund t’i besohet të njëjtit laborator, dhe e gjithë kjo çon në përfundimin se vendi nuk ka kushte për zbatimin e plotë të procedurës.

“Duke marrë parasysh sa më sipër, auditimi thekson se është e nevojshme që Ministria (e Shëndetësisë), në bashkëpunim me Institutin e Shëndetit Publik (ISHP) dhe Qendrat për Shëndetin Publik (QSHP), të ndërmarrë aktivitete për të pajisur laboratorët me pajisje të përshtatshme që do të mundësojnë testimin e sa më shumë substancave të ndaluara dhe të dëmshme në produkte dhe do të parandalojnë lëshimin e tyre në qarkullim në vend”, tha ESHR në raport.

Përveç kësaj, auditori vuri në dukje dobësi të tjera në inspektimet e kryera nga Inspektorati Shtetëror Sanitar dhe Shëndetësor, të cilat lidhen me faturat dhe certifikatat shëndetësore. Sipas ESHR-s, këto dokumente janë në disa gjuhë të huaja, gjë që krijon rrezikun që inspektorët të mos e kuptojnë plotësisht përmbajtjen e tyre dhe të miratojnë importin e mallrave pa konfirmuar plotësisht besueshmërinë dhe sigurinë e tyre shëndetësore.

Revizioni gjithashtu përcaktoi se më shumë se 90 përqind e dokumentacionit të subjekteve që i nënshtroheshin mbikëqyrjes nga Inspektorati nuk ishte i certifikuar dhe i nënshkruar në arkiv.

“Edhe pse parashikohet që subjekti që i nënshtrohet mbikëqyrjes inspektuese, në përputhje me kërkesat në lista, duhet të kryejë vetëkontroll dhe t’i plotësojë ato, si dhe të konfirmojë besueshmërinë e të dhënave të deklaruara me dokumente përkatëse, në më shumë se 90% të rasteve listat nuk kanë vulë, nuk janë të certifikuara dhe të nënshkruara në arkiv dhe nuk mbështeten nga dokumentacioni nga subjekti që i nënshtrohet mbikëqyrjes inspektuese”, thuhet në raportin e ESHR-s.

Për më tepër, në 63 përqind të rasteve të audituara ku procedura është ndërprerë, nuk janë paraqitur prova, gjegjësisht dokumentacion mbi bazën e të cilit inspektorët kanë konfirmuar gjendjen faktike të përcaktuar. Kjo, siç pohon auditori, nuk është në përputhje me nenin 9 të Ligjit për Mbikëqyrjen Inspektuese, i cili parashikon që inspektori të paraqesë prova në procedurën e mbikëqyrjes inspektuese.

Mungojnë edhe inspektorë

Raporti i ESHR-s vëren gjithashtu edhe stafin e Inspektoratit Shtetëror Sanitar dhe Shëndetësor, i cili është larg përmbushjes së sasisë së kërkuar të personelit.

“Inspektorati është i organizuar në katër sektorë, nga të cilët sektori i mbikëqyrjes së inspektimit përbëhet nga 15 departamente rajonale në të gjithë vendin, si dhe tre departamente të pavarura, por pozicionet brenda tyre nuk janë të plotësuara në mënyrë adekuate”, thuhet në raport.

I shpjeguar më hollësisht, sipas auditorit shtetëror, Inspektorati ka 66 persona të punësuar, që është 59 përqind e totalit të pozicioneve të planifikuara. Nga të punësuarit, 43 janë inspektorë, nga të cilët 58 përqind janë mbi moshën 50 vjeç dhe 42 janë mbi moshën 60 vjeç.

Kjo situatë, thuhet në raport, ndikon në cilësinë dhe sasinë e inspektimeve të kryera, kufizon performancën e aktivitetit dhe krijon pasiguri gjatë planifikimit të inspektimeve në vitet e ardhshme.

Siç vëren auditori, gjatë vitit 2024, Inspektorati i paraqiti Ministrisë së Financave një Plan Vjetor Punësimi në disa raste, por përgjigja ishte negative. Shpjegimi ishte se plani nuk ishte përgatitur në përputhje me rregulloret ligjore ose se ishte paraqitur gjatë një periudhe zgjedhore. Për shkak të kësaj, gjatë vitit 2024, nuk pati punësime të reja ose ngritje në detyrë në pozicione më të larta në Inspektorat.

“Duke marrë parasysh sa më sipër, auditimi është i mendimit se është e nevojshme që personi përgjegjës i Inspektoratit, në koordinim me Ministrinë e Shëndetësisë dhe Ministrinë e Financave, të ndërmarrë aktivitete për të miratuar punësime dhe ngritje në detyrë të reja që do të kapërcejnë gradualisht mungesën e stafit”, thuhet në raportin e Entit Shtetëror për Revizion.

Kujtojmë se Enti Shtetëror i Revizionit në raportin paraprak ka konstatuar dobësi të konsiderueshme në menaxhimin e pasurive dhe burimeve të Shërbimit për Punë të Përgjithshme dhe të Përbashkëta të Qeverisë (SHPPP) për vitin 2024. Problemet kryesore përfshijnë evidencë të pasaktë dhe jo të harmonizuar të tokave me vlerë 19.970.454 mijë denarë, përfshirë tokën e shitur në rrugën Jordan Mijallkov dhe mungesën e informacionit për pronësinë dhe përdorimin e tokave në qytete të ndryshme. Pajisjet dhe stoqet janë të vjetruara dhe të çregjistruara pjesërisht, duke përfshirë 865 pompa uji dhe 18 gjeneratorë, si dhe stoqe të vjetruara pjesërisht të papërdorshme në magazinë. Në prokurime publike dhe shërbime gastronomike u konstatuan shkelje të procedurave, mungesë dokumentacioni, pagesa të vonuara, mungesë inventari dhe evidencë jo të plotë të qarkullimit financiar. Burimet njerëzore janë të pakualifikuara, me migracion të lartë dhe mungesë trajnimesh specifike, duke rrezikuar vazhdimësinë dhe cilësinë e raporteve financiare.