Qirinjtë mund të ndotin ajrin në shtëpi

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

05/03/2026 20:06

Ndezja e një qiriu shpesh krijon një atmosferë të ngrohtë dhe relaksuese në shtëpi, por ekspertët paralajmërojnë se mund të ketë edhe pasoja të padukshme për shëndetin.

Studime të reja sugjerojnë se tymi nga qirinjtë që digjen në ambiente të mbyllura – sidomos në dhoma pa ajrosje të mirë – mund të çlirojë një përzierje kimikatesh që lidhen me rrezikun e kancerit.

Meqë rreth 64 për qind e familjeve në Britani përdorin rregullisht qirinj aromatikë, specialistët po shprehin shqetësime të reja se aromat sintetike që përdoren në to mund të ndotin ajrin brenda shtëpive.

Dyshimet për dyllin parafinë

Një nga shqetësimet kryesore lidhet me parafinën, materiali më i zakonshëm që përdoret në prodhimin industrial të qirinjve. Parafina është një nënprodukt i përpunimit të naftës, gjë që e bën atë të lirë dhe të përshtatshme për të mbajtur aromë dhe ngjyrë.

Disa prodhues e tregtojnë atë me emrin “dyll mineral”, por bëhet fjalë për të njëjtin material që rrjedh nga nafta.

Kur qirinjtë me parafinë digjen, ata mund të çlirojnë sasi të vogla të komponimeve organike të paqëndrueshme (VOC) si benzene, toluene dhe formaldehid. Këto kimikate prodhohen edhe nga procese të tjera djegieje dhe, në përqendrime të larta, mund të irritojnë sistemin e frymëmarrjes dhe konsiderohen potencialisht kancerogjene.

Aromat sintetike dhe kimikatet e tjera

Një burim tjetër i mundshëm ndotjeje janë aromat sintetike që u shtohen shumë qirinjve aromatikë. Disa përzierje aromash mund të çlirojnë ftalate, kimikate që përdoren për ta bërë aromën të zgjasë më shumë dhe që në disa studime janë lidhur me çrregullime hormonale.

Djegia e qirinjve prodhon gjithashtu hidrokarbure si alkane dhe alkene – substanca që krijohen sa herë që digjet material organik. Të njëjtat kimikate gjenden edhe në gazrat e shkarkimit të automjeteve dhe në procese të tjera djegieje.

Qirinjtë me parafinë mund të prodhojnë më shumë blozë sesa shumë dyllë me bazë bimore, sidomos kur fitili është shumë i gjatë ose qiriu digjet në mënyrë të pabarabartë.

Rreziku është më i madh në ambiente të mbyllura pa ventilim të mirë, ku produktet e djegies grumbullohen në ajër në vend që të shpërndahen. Hapja e dritareve ose kufizimi i kohës së djegies mund të ndihmojë në uljen e ekspozimit.

Grimca shumë të vogla që depërtojnë në mushkëri

Eksperimentet laboratorike kanë treguar se grimcat e lëshuara nga qirinjtë që digjen janë jashtëzakonisht të vogla – rreth 7 deri në 8 nanometra.

Këto janë shumë më të vogla se grimcat e prodhuara gjatë gatimit, të cilat janë rreth 80 nanometra. Për këtë arsye ato mund të depërtojnë më lehtë thellë në mushkëri dhe madje të hyjnë në qarkullimin e gjakut.

Tymi i qirinjve përmban gjithashtu blozë dhe gazra të dëmshëm si dioksidi i azotit dhe hidrokarburet aromatike policiklike (PAH), të cilat lidhen me inflamacion dhe rritje të rrezikut për kancer. Kjo blozë shpesh lë edhe njolla të zeza në mure, tavane dhe sipërfaqe të tjera.

Studimet kanë treguar se emetimet nga qirinjtë mund të shkaktojnë ndryshime biologjike në organizëm, si irritim të rrugëve të frymëmarrjes, rritje të shenjave të inflamacionit, ulje të funksionit të mushkërive dhe efekte në sistemin kardiovaskular.

Grupet më të ndjeshme ndaj këtij ndotimi janë personat me astmë ose sëmundje kronike të frymëmarrjes, fëmijët dhe të moshuarit.

Çfarë këshillojnë ekspertët

Për të ulur rrezikun, ekspertët rekomandojnë disa masa të thjeshta:

përdorni më rrallë qirinj ose zgjidhni alternativa LED

shkurtoni fitilin para ndezjes

shmangni rrymat e ajrit që rrisin blozën

mos ndizni qirinj pranë personave me probleme të frymëmarrjes

ajrosni mirë dhomën pasi qiriu të jetë fikur

Grimcat e prodhuara nga qirinjtë janë të ngjashme me ndotjen e ajrit të tipit PM2.5, që përbëhet nga grimca mikroskopike të krijuara nga burime si gazrat e makinave, termocentralet, zjarret në natyrë dhe djegia e karburanteve.

Këto grimca janë aq të vogla sa mund të depërtojnë thellë në mushkëri dhe të hyjnë në qarkullimin e gjakut, duke shkaktuar inflamacion, ngushtim të enëve të gjakut, rritje të tensionit dhe dëmtime në qeliza dhe ADN.

Studime të fundit kanë sugjeruar gjithashtu se ekspozimi ndaj ndotjes PM2.5 lidhet me një rrezik më të lartë për zhvillimin e sëmundjes së Alzheimerit, forma më e zakonshme e demencës.

Ekspertët theksojnë se qirinjtë nuk janë domosdoshmërisht të rrezikshëm kur përdoren herë pas here, por përdorimi i shpeshtë në ambiente të mbyllura dhe pa ventilim mund të kontribuojë ndjeshëm në ndotjen e ajrit brenda shtëpisë. /GazetaExpress/