Protestë nga dritaret

Arte

Gazeta Express

17/02/2026 19:14

“Është një lëvizje proteste pas xhamave.” Kështu e përshkruajnë dy studentë iranianë të filmit dokumentarin e tyre të ri, Memories of a Window, që i kushtohet njerëzve të zakonshëm në Iran që rrezikojnë jetën duke filmuar dhunën shtetërore – shpesh nga dritaret e shtëpive apo makinave të tyre.

Frymëzuar nga kryengritja Woman, Life, Freedom në vitin 2022, dokumentari ka premierën këtë javë në Berlin International Film Festival. Ai është realizuar nga Mehraneh Salimian dhe Amin Pakparvar, sot studentë në Çikago, dhe i kushtohet Shirin Alizadeh, një gruaje të vrarë teksa filmonte shtypjen e protestave.

Në fund të vitit 2022, një video që u bë virale tregonte momentin kur Alizadeh qëllohet nga forcat e sigurisë ndërsa regjistron me telefon një përplasje të përgjakshme me protestuesit. Fjalët e saj të fundit ishin: “Filmoje!”

Po atë ditë, Salimian përfundonte studimet në art, dhe ajo thirrje u kthye në boshtin moral të dokumentarit. Dy regjisorët punuan me një arkiv të madh videosh anonime – rreth 2,000 klipe të regjistruara me telefona – si dhe me pamje të filmuara nga apartamenti i tyre në Teheran gjatë protestave të viteve 2022–23.

Filmi vë në qendër këndvështrimin e atyre që filmojnë nga një hapësirë “në mes”: jo në rrugë, por as plotësisht të sigurt brenda shtëpisë. “Ishte një përplasje mes gënjeshtrave të mediave shtetërore dhe asaj që ne po përjetonim,” thotë Salimian. “Njerëzit nisën të filmonin dhe t’i publikonin anonimisht. Ishte si një protestë që ndodhte pas dritareve.”

Më 22 shtator 2022, Alizadeh ndodhej në makinë me bashkëshortin dhe dy shoqërues, duke u kthyer drejt Isfahanit, kur panë protestues që po qëlloheshin në qytetin Salman Shahr. Pamjet e saj tregojnë turmën dhe hapjen e zjarrit nga forcat e sigurisë. Pak çaste më vonë, një plumb depërtoi nga xhami i pasmë dhe e goditi në qafë dhe kokë; ajo vdiq më pas në spital, sipas Amnesty International.

Këto pamje tronditëse ndërthuren në film me skena shprese: fqinjë që këndojnë këngë proteste nga ballkonet dhe dritaret e tyre. “Për dekada, iranianët kanë protestuar dhe zëri i tyre është shtypur,” thotë Pakparvar. “Por guximi është ngjitës. Ata kthehen sërish në rrugë.”

Protestat nisën si kundërshtim ndaj kufizimeve të të drejtave të grave, përfshirë hixhabin e detyrueshëm, dhe u shndërruan në një lëvizje më të gjerë. Autoritetet reaguan me ndërprerje të internetit për të ndaluar shpërndarjen e videove, por disa aktivistë arritën të përdorin lidhje alternative, përfshirë satelitët Starlink, për të nxjerrë pamjet jashtë vendit.

Për shkak të vizave studentore në SHBA dhe ndalimit të udhëtimit të rikthyer në vitin 2025, dy autorët nuk do të mund të marrin pjesë fizikisht në premierën në Berlin, por do të lidhen me video. Reagimet në Çikago kanë qenë të forta, me studentë që e krahasojnë filmin me përvojën e Kinës gjatë izolimeve të Covid-it dhe me aktivizmin amerikan të Black Lives Matter.

Megjithatë, Salimian dhe Pakparvar mbeten optimistë për të ardhmen. “Sot e dimë saktësisht çfarë lirie duam,” thotë Pakparvar. “Miliona njerëz janë të vetëdijshëm për këtë – dhe ne po ecim drejt saj.” /GazetaExpress/