Programi që parashikon rrezikun për demencë, infarkt, goditje në tru dhe kancer – vetëm nga një natë gjumi

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

08/01/2026 20:14

Një natë e keqe gjumi zakonisht sjell lodhje dhe përgjumje ditën tjetër, por sipas një studimi të ri, ajo mund të japë edhe sinjale për sëmundje serioze që mund të shfaqen vite më vonë.

Shkencëtarët kanë zhvilluar një program të ri me inteligjencë artificiale që është në gjendje të parashikojë rrezikun për demencë, infarkt të zemrës, goditje në tru dhe disa lloje kanceri, duke u bazuar vetëm në të dhënat e një nate gjumi – shumë kohë përpara se të vendoset një diagnozë.

Modeli, i quajtur SleepFM, është trajnuar me rreth 585 mijë orë të dhëna gjumi, të mbledhura nga 65 mijë persona. Këto të dhëna vijnë nga një ekzaminim i specializuar i quajtur polisomnografi, i cili regjistron valët e trurit, lëvizjet e syve, aktivitetin muskulor, ritmin e zemrës, frymëmarrjen dhe nivelin e oksigjenit në gjak.

Ekipi nga Universiteti Stanford i krahasoi këto të dhëna me dosje elektronike shëndetësore, disa prej të cilave përfshinin një periudhë ndjekjeje deri në 25 vjet.

Rezultatet treguan se 130 sëmundje të ndryshme mund të parashikoheshin me saktësi të arsyeshme vetëm nga të dhënat e gjumit të një personi.

Parashikimet ishin veçanërisht të forta për:

kanceret

komplikacionet e shtatzënisë

sëmundjet e qarkullimit të gjakut

çrregullimet mendore

“Sipas të gjitha gjasave, SleepFM po mëson ‘gjuhën e gjumit’,” tha autori i studimit, Dr. James Zou. “Na befasoi pozitivisht fakti që, për një gamë kaq të gjerë sëmundjesh, modeli arrin të japë parashikime domethënëse.”

Sa i saktë është modeli?

Programi përdor një tregues statistikor të quajtur C-index, i cili tregon sa mirë arrin modeli të rendisë individët sipas rrezikut për një ngjarje shëndetësore.

“Nëse C-index është 0.8, kjo do të thotë se në 80 për qind të rasteve, parashikimi i modelit përputhet me atë që ndodhi realisht,” shpjegon Dr. Zou.

Sipas studimit:

Parashikimi i sëmundjes së Parkinsonit ishte 89% i saktë

Demenca u parashikua me 85% saktësi

Infarkti i zemrës me 81%

Kanceri i gjirit me 87%

Kanceri i prostatës me 89%

Rreziku i përgjithshëm i vdekjes u parashikua me 84% saktësi

Edhe pse aktualisht polisomnografia kërkon pajisje klinike të specializuara, studiuesit thonë se këto rezultate sugjerojnë se, në të ardhmen, ajo mund të shndërrohet në një mjet të fuqishëm për zbulim të hershëm të sëmundjeve.

Studiuesit vunë re gjithashtu se:

sinjalet e zemrës ishin më të dobishme për sëmundjet kardiovaskulare

aktiviteti i trurit ishte më informues për çrregullimet mendore dhe neurologjike

sinjalet e frymëmarrjes funksiononin më mirë për sëmundjet respiratore

Megjithatë, kombinimi i të gjitha sinjaleve dha rezultatet më të mira në përgjithësi.

“Një nga përparimet kryesore teknike ishte mënyra se si arritëm t’i harmonizojmë të gjitha këto lloje të ndryshme të dhënash, në mënyrë që të ‘flasin të njëjtën gjuhë’,” tha Dr. Zou.

Ekipi po punon për përmirësime të mëtejshme të modelit, përfshirë edhe integrimin e të dhënave nga pajisje të veshshme si orët inteligjente.

Në revistën Nature Medicine, autorët shkruajnë:

“Gjumi është një proces biologjik themelor me ndikim të gjerë në shëndetin fizik dhe mendor, por marrëdhënia e tij komplekse me sëmundjet mbetet ende e paqartë. Nga një natë e vetme gjumi, SleepFM parashikon me saktësi 130 gjendje shëndetësore me një C-index prej të paktën 0.75.”

Si të përballeni me problemet e gjumit

Sipas organizatës britanike të shëndetit mendor Mind, gjumi i dobët dhe ankthi ushqejnë njëri-tjetrin: mungesa e gjumit rrit shqetësimin, ndërsa shqetësimi e përkeqëson gjumin.

Mungesa e gjumit konsiderohet problem serioz kur ndikon në jetën e përditshme, përqendrimin, humorin dhe aftësinë për të menduar qartë. Pagjumësia lidhet gjithashtu me depresionin, psikozën dhe çrregullimin e stresit post-traumatik (PTSD).

Disa masa praktike që mund të ndihmojnë:

Vendosni një rutinë të rregullt gjumi, duke shkuar në shtrat dhe duke u zgjuar në të njëjtën orë çdo ditë

Përdorni muzikë qetësuese, ushtrime frymëmarrjeje, meditim ose vizualizim

Shmangni ekranet dhe pajisjet elektronike të paktën një orë para gjumit

Mbani një ditar gjumi, ku shënoni orët e fjetjes, cilësinë e gjumit, zgjimet gjatë natës, ëndrrat, dietën dhe gjendjen emocionale

Problemet e vazhdueshme me gjumin mund të jenë shenjë e një gjendjeje fizike themelore, si dhimbja kronike. Terapitë e bisedës mund të ndihmojnë në identifikimin e mendimeve jo të dobishme që pengojnë gjumin.

Medikamentet për gjumë mund të përdoren vetëm afatshkurtër, për të ndërprerë cikle të pagjumësisë, por zakonisht nuk janë zgjidhje afatgjata. /GazetaExpress/