Planeti i vërtetë i Star Wars-it! Shkencëtarët zbulojnë një botë si Tatooine që rrotullohet rreth dy diejve

Mistere

Gazeta Express

15/12/2025 21:10

Shkencëtarët kanë zbuluar një planet mahnitës që duket sikur ka dalë drejtpërdrejt nga një film fantastiko-shkencor. Ashtu si Tatooine nga Star Wars, qielli i kësaj bote të largët ndriçohet nga dy diej njëkohësisht.

Planeti, i quajtur HD 143811 b, ndodhet rreth 446 vite-dritë larg Tokës dhe rrotullohet rreth një sistemi binar, ku dy yje sillen rreth një qendre të përbashkët graviteti. Sipas studiuesve, ai është një gjigant gazi, i përbërë kryesisht nga hidrogjeni dhe heliumi, me një masë rreth gjashtë herë më të madhe se ajo e Jupiterit.

Krahasuar me planetët e Sistemit tonë Diellor, HD 143811 b ndodhet jashtëzakonisht larg diejve të tij – rreth 80 herë më larg sesa Toka nga Dielli. Si pasojë, planeti ka nevojë për rreth 300 vjet për të përfunduar një orbitë të plotë, ndërkohë që dy yjet rrotullohen rreth njëri-tjetrit çdo 18 ditë.

Megjithëse kjo distancë duket enorme, planeti është në fakt gjashtë herë më afër diejve të tij sesa çdo ekzoplanet tjetër i zbuluar më parë në një sistem binar. Dhe pavarësisht se ndodhet më larg se Plutoni në raport me Diellin, temperatura në këtë botë të çuditshme arrin një 730°C, duke e bërë atë jashtëzakonisht të nxehtë.

Ky zbulim shumë i rrallë u jep shkencëtarëve një pamje të paprecedentë mbi mënyrën se si planetët formohen dhe lëvizin rreth më shumë se një ylli. Nga rreth 6,000 ekzoplanetë të zbuluar deri më sot, vetëm një pjesë shumë e vogël rrotullohen rreth sistemeve binare, dhe edhe më pak prej tyre janë fotografuar drejtpërdrejt.

Interesant është fakti se HD 143811 b nuk u zbulua nga vëzhgime të reja, por nga ri-analizimi i të dhënave të vjetra të mbledhura nga disa teleskopë midis viteve 2016 dhe 2019. Dy ekipe kërkimore – një nga Universiteti i Exeter-it dhe një tjetër nga Universiteti Northwestern në SHBA – punuan në mënyrë të pavarur dhe zbuluan të njëjtin objekt të pazakontë.

Dr. Jason Wang, autor kryesor i studimit amerikan, shpjegon:

“Yjet nuk qëndrojnë të palëvizshëm në galaktikë – ata lëvizin. Ne kërkojmë objekte dhe më pas i rishikojmë për të parë nëse kanë ndryshuar pozicion. Nëse një planet është i lidhur me një yll, ai lëviz bashkë me të.”

Fillimisht, nuk ishte e sigurt nëse objekti ishte planet apo thjesht një yll i largët që ‘ishte futur rastësisht’ në pamje. Por, pasi u sigurua kohë shtesë vëzhgimi me teleskopë në Kili, u konfirmua brenda pak orësh se bëhej fjalë për një planet të ri.

Një tjetër surprizë ishte mosha e tij: planeti është formuar vetëm 13 milionë vjet më parë, një moshë shumë e re në shkallë kozmike.

“Është shumë më i ri sesa duket,” thotë Dr. Wang. “Në terma të universit, kjo do të thotë se ende ruan nxehtësinë nga momenti i formimit.”

Shkencëtarët ende nuk janë të sigurt saktësisht se si u formua ky planet, por mendohet se fillimisht u krijua sistemi binar i yjeve dhe më pas planeti u formua rreth tyre.

Në të ardhmen, ky zbulim mund të ndihmojë në zgjidhjen e mistereve rreth planetëve të tipit “Tatooine” – dhe madje të ngrejë pyetjen e madhe: a mund të ekzistojnë planetë si Toka në sisteme me dy diej?

Si studiojnë shkencëtarët atmosferën e planetëve të largët?

Për të kuptuar se nga çfarë përbëhen planetët jashtë Sistemit Diellor, shkencëtarët përdorin teleskopë hapësinorë gjigantë, si Hubble. Këta teleskopë analizojnë dritën që kalon përmes atmosferës së planetit.

Një nga teknikat kryesore quhet spektroskopia e absorbimit. Çdo gaz thith dritën në gjatësi vale specifike, duke lënë “vija të errëta” në spektër. Këto vija – të njohura si vijat Fraunhofer – tregojnë praninë e molekulave të caktuara, si heliumi, natriumi apo madje edhe oksigjeni.

Është thelbësore që këto matje të bëhen nga hapësira, pasi atmosfera e Tokës do të deformonte rezultatet. Pikërisht kjo teknikë u lejon shkencëtarëve të zbulojnë sekretet kimike të botëve të largëta dhe të kuptojnë më mirë se si funksionon universi ynë. /GazetaExpress/