Paraliza e gjumit: Pse ndodhin “demonët” e natës

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

09/03/2026 20:06

Për shumicën e njerëzve, shtrati është vendi ku pushojnë dhe rikuperojnë energjinë pas një dite të lodhshme. Por për disa persona, momenti i gjumit mund të shoqërohet me përvoja të frikshme dhe të pashpjegueshme.

Melissa Austin, 28 vjeçe nga Worcestershire në Angli, kujton një episod që e ka tronditur: ajo u zgjua gjatë natës, por nuk mund të lëvizte. Trupi i dukej i ngrirë, ndërsa në fund të shtratit mendonte se shihte një figurë të madhe të zezë që i afrohej.

Sipas saj, ndjeu sikur diçka po ngjitej mbi shtrat dhe e mbante të bllokuar, ndërsa ajo përpiqej të bërtiste pa mundur të nxirrte zë. Edhe pse tingëllon si një skenë filmi horror, kjo përvojë është relativisht e zakonshme dhe njihet si paralizë e gjumit.

Sa e përhapur është kjo gjendje

Të dhëna të reja tregojnë se rreth 980 mijë persona në Mbretërinë e Bashkuar mund të përjetojnë paralizë të gjumit. Interesi për këtë fenomen është rritur ndjeshëm edhe në internet dhe rrjetet sociale, ku shumë njerëz ndajnë histori për figura në hije, presion në gjoks dhe ndjesinë sikur dikush ndodhet në dhomë.

Çfarë është paraliza e gjumit

Sipas National Health Service, paraliza e gjumit është një gjendje e përkohshme kur njeriu zgjohet ose është duke rënë në gjumë, por nuk mund të lëvizë apo të flasë. Shpesh shoqërohet me halucinacione shumë të gjalla që mund të duken jashtëzakonisht reale.

Episodet zakonisht zgjasin nga disa sekonda deri në disa minuta. Gjatë kësaj kohe, njerëzit mund të ndiejnë frikë të madhe, të shohin figura pranë tyre ose të përjetojnë presion në gjoks.

Pse ndodh

Shkencëtarët e gjumit shpjegojnë se paraliza ndodh kur truri zgjohet ndërsa trupi mbetet përkohësisht në gjendjen e paralizës që ndodh gjatë fazës së gjumit të thellë REM – faza kur ëndrrat janë më intensive.

Gjatë kësaj faze, trupi bllokon shumicën e muskujve për të mos na lejuar të veprojmë fizikisht sipas ëndrrave. Nëse truri zgjohet para se kjo bllokadë të zhduket, njeriu mund të mbetet për disa çaste i vetëdijshëm, por i paaftë për të lëvizur.

Në këtë moment, imazhet e ëndrrave mund të “përzihen” me realitetin dhe të shkaktojnë halucinacione – si figura në hije, ndjesinë e një personi në dhomë apo presion në kraharor.

Faktorët që e nxisin

Edhe pse paraliza e gjumit mund të jetë shumë e frikshme, ekspertët theksojnë se ajo zakonisht nuk është e rrezikshme. Shpesh lidhet me probleme në ritmin e gjumit.

Ndër faktorët më të zakonshëm janë:

mungesa e gjumit

oraret e çrregullta të fjetjes

udhëtimet me ndryshim të madh të zonës kohore

puna me turne

stresi dhe ankthi

Në raste të rralla mund të lidhet edhe me çrregullime të tjera të gjumit, si narkolepsia.

Si mund të parandalohet

Përmirësimi i zakoneve të gjumit mund të ulë ndjeshëm shfaqjen e episodeve. Specialistët rekomandojnë:

të flini 7–9 orë çdo natë

të shkoni në shtrat dhe të zgjoheni në të njëjtën orë çdo ditë

të shmangni telefonin dhe kompjuterin të paktën një orë para gjumit

të mbani dhomën e gjumit të errët dhe të freskët

të praktikoni teknika relaksimi si frymëmarrja e thellë ose meditimi

Pozicioni i gjumit mund të ketë gjithashtu rol. Disa studime sugjerojnë se paraliza e gjumit ndodh më shpesh kur njerëzit flenë shtrirë në shpinë, ndaj gjumi në anë mund të ndihmojë në reduktimin e episodeve.

Gjithashtu rekomandohet të shmangen ushqimet e rënda, alkooli, kafeina dhe nikotina në orët e vona të mbrëmjes.

Nëse episodet janë të shpeshta ose shumë shqetësuese, mjekët mund të rekomandojnë terapi për pagjumësinë ose trajtime të tjera për stabilizimin e gjumit.

Megjithëse përjetimet gjatë paralizës së gjumit mund të duken të frikshme, specialistët theksojnë se kjo gjendje zakonisht është e padëmshme dhe shpesh zhduket kur përmirësohet cilësia e gjumit. /GazetaExpress/