Pamje 3D e Uranit: Detaje të pabesueshme në atmosferën e lartë

Mistere

Gazeta Express

20/02/2026 22:27

Një hartë e re 3D e Uranit po zbërthen misteret e njërit prej planetëve më enigmatikë të sistemit diellor.

Duke përdorur Teleskopin Hapësinor James Webb të NASA-s, shkencëtarët vëzhguan gjigantin e akullt për gati një rrotullim të plotë, duke zbuluar për herë të parë brendësinë e atmosferës së tij të lartë.

Ekipi, i udhëhequr nga Paola Tiranti nga Northumbria University, hartoi temperaturën dhe dendësinë e joneve në shtresën elektrike që ndodhet 5,000 km mbi majat e reve.

Kjo ka siguruar pamjen më të detajuar deri tani të vendit ku formohen aurorat mbresëlënëse të planetit, duke lëshuar energji që krijon një shkëlqim karakteristik.

Vëzhgimet zbuluan dy shirita të ndritshëm auroral pranë poleve magnetike të Uranit, të pjerrëta dhe të zhvendosura rreth 60 gradë. Si rezultat, aurorat e tij lëvizin mbi sipërfaqe në modele komplekse.

“Kjo është hera e parë që mund të shohim atmosferën e lartë të Uranit në tre dimensione,” tha Tiranti. “Me ndjeshmërinë e Webb-it, mund të ndjekim si lëviz energjia përmes atmosferës së planetit dhe madje të shohim ndikimin e fushës së tij magnetike të pjerrët.”

Të dhënat e JWST zbuluan gjithashtu një zonë me emision dhe dendësi të ulët jonesh midis dy shirave auroral. Sipas studiuesve, kjo mund të lidhet me mënyrën se si fusha magnetike e Uranit drejton grimcat e ngarkuara, ngjashëm me atë që është vërejtur tek Jupiteri.

Matjet treguan se temperaturat arrijnë kulmin midis 3,000 km dhe 4,000 km mbi majat e reve, ndërsa dendësia e joneve është maksimale rreth 1,000 km lart. Analizat konfirmuan gjithashtu se atmosfera e lartë e Uranit po ftohet, duke vazhduar një trend që ka nisur në fillim të viteve 1990.

Ekipi regjistroi një temperaturë mesatare prej rreth 426 kelvin – afërsisht 150°C më e ulët se vlerat e regjistruara nga teleskopët tokësorë ose nga misionet e mëparshme hapësinore. Kuptimi i arsyes pse Uranit ftohet mund të japë informacion të rëndësishëm mbi mënyrën se si planetët gjigantë të akullt rregullojnë temperaturën atmosferike.

“Duke zbuluar strukturën vertikale të Uranit me kaq detaje, Webb po na ndihmon të kuptojmë balancën e energjisë së gjigantëve të akullt,” tha Tiranti. “Ky është një hap kyç drejt karakterizimit të planetëve gjigantë jashtë Sistem Diellor.”

Më shumë se një miliard milje larg Tokës, Uranit është një nga planetët më pak të eksploruar të sistemit tonë diellor. Vitin e kaluar, shkencëtarët zbuluan një hënë të fshehur në orbitën e tij, e cila besohet të ketë rreth gjashtë milje gjerësi. Ky zbulim rrit numrin e përgjithshëm të hënave të njohura të Uranit në 29.

“Asnjë planet tjetër nuk ka kaq shumë hëna të vogla të brendshme sa Uranit, dhe marrëdhëniet e tyre komplekse me unazat sugjerojnë një histori kaotike që shkrin kufirin midis një sistemi unazash dhe një sistemi hënash,” tha Matthew Tiscareno nga SETI Institute, anëtar i ekipit kërkimor.

Gjetjet e reja, të botuara në Geophysical Research Letters, janë pjesë e një bashkëpunimi ndërkombëtar që përfshiu edhe Agjencinë Evropiane të Hapësirës dhe Agjencinë Hapësinore Kanadeze. /GazetaExpress/