Një varg biblik me prove të së vërtetës: Zbulohet murali i lashtë i Jezusit në Turqi

Mistere

Gazeta Express

11/12/2025 19:51

Një freskë shumëngjyrëshe që paraqet “Jezusin Bariun e Mirë” është zbuluar në murin e një varri të lashtë në Turqi – një gjetje që përputhet drejtpërdrejt me një nga vargjet më të rëndësishme të Biblës.

E pikturuar në murin verior të një dhome të nëndheshme varrimi, vepra e artit e shekullit të tretë paraqet Jezusin duke ecur në një fushë të rrethuar nga dhi. Ai shfaqet si një djalosh pa mjekër, i veshur me një tunikë të thjeshtë, teksa mban një dhi mbi supe.

Freska konfirmon se të krishterët e hershëm përdornin të njëjtat imazhe dhe tituj për Jezusin që gjenden në Dhiatën e Re, përfshirë motivin e Bariut të Mirë të përmendur në Gjon 10:11: “Unë jam bariu i mirë.”

Zyrtarët turq e kanë cilësuar zbulimin si të jashtëzakonshëm, duke thënë se është shembulli i vetëm i njohur i këtij lloji nga periudha e krishterë e hershme jashtë Italisë.

Freska u zbulua gjatë gërmimeve në Nekropolin Hisardere, në qarkun Iznik të Bursës – një nga vendvarrimet më të mëdha të lashta të rajonit.

Duke datuar nga shekulli i dytë deri në të pestin pas Krishtit, vendi përfshin një peizazh shumë të larmishëm banesash funebre: varre me çati terrakote, sarkofagë prej guri të rëndë, varre me pllaka vertikale dhe hipogje të mëdha të gdhendura në tokë.

Në murin verior, sipër një platforme të ngritur (kline) të mbuluar me pllaka terrakote ku vendosej trupi i të ndjerit, freska e Bariut të Mirë ka mbetur e paprekur.

Varri – ndërtuar në kohën kur rajoni njihej si Anatoli – ka tre mure të ruajtura dhe një tavan të pikturuar gjithashtu me freska.

Ajo që e veçon këtë varr nga të tjerët është prania e figurave njerëzore, një element i rrallë në artin funebër lokal. Në murin perëndimor, një çift i martuar – me gjasë vetë banorët e varrit – paraqiten si aristokratë, me veshje dhe stoli luksoze. Përkrah tyre, një skenë banketi (symposium), edhe pse brenda një konteksti të krishterë, ruan traditën pagane që e përfytyron jetën e përtejme si një festë të përjetshme.

Para se kryqi të bëhej simboli qendror i krishterimit, besimtarët e hershëm përdornin shpesh figurën e Bariut të Mirë për të shprehur besimin e tyre. Paraqitja e Jezusit me një dele mbi supe përçonte mesazhe të mbrojtjes, shpëtimit dhe udhëheqjes hyjnore – një mënyrë e butë dhe e koduar për të rrëfyer besimin në një kohë kur ikonografia e hapur fetare ishte ende e pazakontë.

Ekspertë të kontaktuar nga Middle East Eye thanë se imazhi i Jezusit brenda varrit përfaqëson një periudhë tranzicioni mes besimeve pagane dhe atyre të krishtera.

Anatolia, e njohur edhe si Azia e Vogël, ka qenë një pikë kyçe midis civilizimeve për shkak të pozicionit të saj strategjik mes Azisë dhe Europës. Atje kanë jetuar popuj të shumtë të lashtë, si hititët, dhe më vonë u bë pjesë e Perandorive Romake dhe Bizantine, duke u shndërruar në qendrën e Turqisë moderne.

Format më të hershme të adhurimit në Anatoli ishin pagane, por rajoni filloi të përqafonte krishterimin qysh në shekullin e parë, pas kryqëzimit të Jezusit. Turqia moderne ka prodhuar një sasi të madhe artefaktesh fetare, pasi ishte një nga djepet e krishterimit të hershëm.

Disa prej Apostujve udhëtuan në këtë zonë, ndërtuan kisha dhe e përhapën ungjillin. Qyteti i lashtë i Antioch – sot Antakya – është vendi ku u shfaq për herë të parë termi “i krishterë” dhe ku u formua një nga kishat e para të organizuara.

Pas rënies së Jerusalemit në vitin 70 pas Krishtit, rajoni u shndërrua në qendër të rritjes së krishterimit.

Arkeologët thonë se freska e sapo zbuluar do të ofrojë njohuri të rëndësishme mbi ikonografinë e krishterë të hershme, praktikat funerale të periudhës romake dhe përhapjen e krishterimit në Anatoli. Ajo gjithashtu forcon statusin e Iznikut si qendër kryesore historike dhe fetare, tashmë e njohur për Këshillin e Parë të Nikeas në vitin 325, që formësoi doktrinat themelore të krishterimit.

Teksa gërmimet vazhdojnë, studiuesit shpresojnë që Nekropoli Hisartepe të zbulojë freska, mbishkrime ose artefakte të tjera, të cilat mund të sjellin dritë të re mbi historinë e pasur multikulturore dhe fetare të Nikeas së lashtë. /GazetaExpress/