Neuroshkencëtari: Gjenerata Z, e para në histori me nivel më të ulët inteligjence se prindërit

Fun

Gazeta Express

03/02/2026 20:19

Gjenerata Z është bërë grupi i parë që nga nisja e matjeve moderne të zhvillimit njohës që shënon rezultate më të ulëta se brezi paraardhës, sipas një neuroshkencëtari amerikan, i cili thotë se shkaku kryesor lidhet me varësinë e tepruar nga teknologjia digjitale në arsim.

Dr. Jared Cooney Horvath, ish-mësues dhe sot neuroshkencëtar, deklaroi se të rinjtë e lindur nga viti 1997 deri në fillim të viteve 2010 janë “të frenuar në zhvillimin kognitiv” për shkak të përdorimit masiv të teknologjive digjitale në shkolla.

Sipas tij, që nga fundi i shekullit XIX, kur kanë nisur të mbahen të dhëna mbi zhvillimin njohës, Gjenerata Z është e para që shënon rënie në vëmendje, kujtesë, aftësi leximi dhe matematike, zgjidhje problemesh dhe koeficient inteligjence (IQ), krahasuar me prindërit e tyre.

Duke folur para Komisionit të Senatit amerikan për Tregtinë, Shkencën dhe Transportin, Horvath theksoi se kjo rënie ka ndodhur pavarësisht faktit se të rinjtë sot kalojnë më shumë vite në shkollë sesa fëmijët e shekullit XX. Sipas tij, problemi nuk qëndron te arsimi në vetvete, por te mjetet që përdoren për të mësuar.

Ai e lidh drejtpërdrejt këtë prapambetje me rritjen e përdorimit të asaj që quhet “teknologji arsimore” (EdTech), si kompjuterët dhe tabletët, duke argumentuar se truri i njeriut nuk është i ndërtuar për të mësuar përmes videove të shkurtra dhe përmbledhjeve me fjali të shpejta.

“Më shumë se gjysmën e kohës që një adoleshent është zgjuar, e kalon duke parë një ekran,” tha Horvath. “Njerëzit janë biologjikisht të programuar të mësojnë nga njerëz të tjerë dhe nga studimi i thellë, jo duke rrëshqitur nëpër ekrane me pika përmbledhëse.”

Sipas tij dhe ekspertëve të tjerë që dëshmuan para Kongresit, të mësuarit funksionon më mirë përmes ndërveprimit të drejtpërdrejtë njerëzor – mësues me nxënës, nxënës me njëri-tjetrin – dhe jo përmes ekraneve, të cilat ndërhyjnë në proceset biologjike që ndërtojnë përqendrimin, kujtesën dhe kuptimin e thellë.

Horvath theksoi se problemi nuk është keqpërdorimi i teknologjisë, mungesa e trajnimit apo aplikacione më të dobëta, por vetë mospërputhja e teknologjisë me mënyrën se si funksionon natyrshëm truri i njeriut.

Si drejtor i LME Global, një organizatë që shpërndan kërkime mbi trurin dhe sjelljen, ai deklaroi se të dhënat tregojnë se aftësitë njohëse nisën të ngecin dhe madje të bien rreth vitit 2010. Sipas tij, biologjia njerëzore nuk ka ndryshuar aq shpejt për të qenë shkaku, ndërsa shkollat në thelb mbetën të njëjtat.

“Nëse shihni të dhënat, sapo vendet adoptojnë gjerësisht teknologjinë digjitale në shkolla, performanca bie ndjeshëm,” u shpreh ai para ligjvënësve më 15 janar.

Horvath shtoi se ky fenomen nuk kufizohet vetëm në SHBA. Studimet e tij, që përfshijnë rreth 80 vende, tregojnë një prirje gjashtëdekadëshe të përkeqësimit të rezultateve mësimore, sa më shumë që teknologjia futet në klasa.

Madje, fëmijët që përdorin kompjuterë rreth pesë orë në ditë për detyra shkollore shënojnë rezultate dukshëm më të ulëta sesa ata që përdorin pak ose aspak teknologji në mësim.

Në SHBA, të dhënat nga Vlerësimi Kombëtar i Progresit Arsimor (NAEP) tregojnë se, në shtetet ku u aplikuan programet “një nxënës – një pajisje”, rezultatet shpesh u stagnuan ose ranë shpejt.

Megjithatë, Horvath vëren se shumë të rinj të Gjeneratës Z nuk janë të vetëdijshëm për këto vështirësi dhe shpesh janë tepër të sigurt për inteligjencën e tyre.

“Shumë prej tyre janë të mbingarkuar me vetëbesim për sa të zgjuar mendojnë se janë. Sa më të zgjuar mendojnë se janë, aq më pak rezulton të jenë,” tha ai.

Ai paralajmëroi se mënyra se si të rinjtë konsumojnë informacion përmes platformave si TikTok – me fjali të shkurtra dhe video të shpejta – ka ndikuar që edhe shkollat të përshtaten me këtë stil, në vend që ta sfidojnë atë.

“Fëmijët në kompjuterë skanojnë, nuk lexojnë thellë. Në vend që arsimi të formësojë sjelljen e nxënësve, ne po e riformësojmë arsimin për t’iu përshtatur mjetit. Kjo nuk është përparim, është dorëzim,” paralajmëroi Horvath.

Në seancën e janarit, ekspertët e arsimit e cilësuan situatën si një “emergjencë shoqërore” dhe rekomanduan vonimin e dhënies së smartfonëve fëmijëve, rikthimin e telefonave të thjeshtë për moshat e vogla dhe kufizime të gjera kombëtare për përdorimin e teknologjisë në shkolla, duke marrë shembull nga politikat kufizuese të vendeve skandinave. /GazetaExpress/