Kriza në Danub: Rumania shpërthen shkëmbin me 180 kg eksploziv për të shpëtuar centralin bërthamor

Lajme

Gazeta Express

04/08/2026 13:38

Forcat detare rumune kryen një shpërthim të kontrolluar për të ndihmuar në devijimin e ujit jetik për ftohje nga Danubi, i goditur nga thatësira, drejt reaktorit të fundit funksional bërthamor të vendit, ndërsa Hungaria fqinje tha se mund të arrijë të mbajë në punë centralin e saj të vetëm bërthamor edhe për dy ditë të tjera.

Hungaria dhe Rumania janë detyruar të ndalin reaktorë bërthamorë që ftohen me ujërat e Danubit për herë të parë, pasi niveli rekord i ulët i lumit ka shtuar frikën për një krizë energjetike në të gjithë rajonin.

Rumania ka shpallur gjendje të jashtëzakonshme në mbarë vendin gjatë gjithë muajit gusht, për shkak të rënies së prodhimit të energjisë elektrike, pasi niveli rekord i ulët i Danubit çoi në mbylljen e një reaktori në centralin bërthamor të Cernavodës.

Operacioni në Danub përdori 180 kilogramë eksplozivë, raportoi gazeta Adevărul, për të zhvendosur një shkëmb të madh që pengonte rrjedhën e ujit, në një shpërthim që ngriti një kolonë të madhe uji në ajër. Kjo masë e jashtëzakonshme nënvizoi përmasat e krizës në Evropë, ku nxehtësia dhe thatësira kanë ulur nivelet e lumenjve dhe kanë shtuar shqetësimet për furnizimin me ujë, transportin lumor dhe prodhimin e energjisë.

“Çdo ditë pas të mërkurës ose të enjtes që centrali bërthamor vazhdon të funksionojë është një fitim,” tha të hënën ministri rumun i Mbrojtjes, Radu Miruță. “Një ditë funksionimi është tri herë më efikase sesa kostoja e këtij operacioni.”

Ekspertët thanë se shpërthimi i kontrolluar do t’u mundësojë autoriteteve të ndërtojnë një digë të përkohshme, duke devijuar më shumë ujë drejt kanalit që furnizon reaktorin e mbetur në Cernavodë.

Me centralet e vetme bërthamore të të dy vendeve që po funksionojnë me kapacitet të reduktuar, Hungaria dhe Rumania po mbështeten gjithnjë e më shumë te importet e shtrenjta të energjisë elektrike, ndërsa vala e të nxehtit po rrit kërkesën për energji. Të dy vendet përdorin ujin e Danubit për ftohjen e reaktorëve të tyre.

Në Paks, centrali bërthamor hungarez i epokës sovjetike ka ulur prodhimin. Centrali 44-vjeçar, i cili zakonisht prodhon pothuajse gjysmën e energjisë elektrike të vendit, po funksionon me më pak se gjysmën e kapacitetit të tij. Autoritetet kishin paralajmëruar më herët se mund të detyroheshin ta mbyllnin centralin që të dielën, por më vonë thanë se ai mund të vazhdonte të funksiononte me kapacitet të reduktuar deri të hënën ose të martën, duke ofruar një lehtësim të vogël për furnizimin me energji.

Kryeministri hungarez, Péter Magyar, tha se pritet që centrali të mbyllet plotësisht javën e ardhshme. Me parashikimet që Danubi do të mbetet shumë i cekët për sistemet e ftohjes së reaktorëve, mbyllja mund të zgjasë për disa javë.

“Një situatë krize energjetike mund të lindë duke filluar nga e hëna,” shkroi ai në X. “Do të nevojiten hapa të koordinuar dhe përmbajtje për të shmangur pasoja më të rënda. Llogarisim te të gjithë!”

Në Serbi, niveli rekord i ulët i Danubit ka bërë që hidrocentrali kryesor i vendit të funksionojë me vetëm 20% të kapacitetit të tij, duke e shtyrë kryeministrin Djuro Macut të drejtojë të hënën një mbledhje emergjente të fokusuar në problemet energjetike.

Niveli i ujit në Danub nuk pritet të rritet në ditët apo edhe javët e ardhshme, pasi nuk parashikohen reshje të konsiderueshme. Lumi përshkon 10 vende dhe në disa segmente ka rënë në nivele që nuk ishin regjistruar më parë. Tërheqja e ujërave ka zbuluar shkëmbinj, anije të mbytura, një bombë të Luftës së Dytë Botërore dhe mbetjet e një mamuthi.

Kockat parahistorike u zbuluan në shtratin e ekspozuar të lumit nga një banor i Ryahovos, një fshat në veri të Bullgarisë. Ekspertë nga muzeu rajonal i historisë në qytetin e afërt të Ruses u dërguan për të ekzaminuar këtë zbulim të rrallë.