Kjo mund të jetë mënyra se si do të përfundojë bota

Mistere

Gazeta Express

16/01/2026 19:39

Shkencëtarët kanë zbuluar një “shufër hekuri” misterioze në zemër të një nebule të afërt, që mund të japë një shikim mbi fatin e frikshëm që mund t’i ndodhë Tokës.

Ky shirit i atomëve të hekurt të jonizuar u vërejt duke shtrirë mbi Nebulën e Unazës, që ndodhet 2,283 vite dritë larg Tokës.

Ekspertët janë të hutuar për mënyrën se si u formua, pasi nuk kanë parë kurrë diçka të tillë më parë. Por ata thonë se mund të jenë mbetjet e një planeti shkëmbor, të ngjashëm me Tokën, që u avullua nga një yll në fund të jetës së tij.

Kur yjet si Dielli ynë shterojnë karburantin bërthamor në fund të jetës, shtresat e tyre të jashtme fryhen në madhësi të jashtëzakonshme, ndërsa bërthama tkurr dhe ftohet.

Më në fund, bërthama bëhet një yll i bardhë i vogël pa gravitet të mjaftueshëm për të mbajtur yllin të bashkuar, dhe shtresat e jashtme shpërndahen për të lënë pas një nebule planetare.

Brenda rreth pesë miliardë vjetësh, Dielli ynë do të kalojë të njëjtën transformim, duke u zgjeruar në një Gjigand të Kuq dhe duke “gëlltitur” Tokën.

Në një studim të ri, shkencëtarët thonë se kjo strukturë e panjohur më parë në Nebulën e Unazës mund të tregojë se si do të dukej Toka pas shkatërrimit nga Dielli.

Nebula e Unazës është një nga nebula planetare më të afërta dhe më spektakolare që shihet nga Toka. Astronomët besojnë se u formua kur një yll në vdekje shpërndau shtresat e jashtme rreth 4,000 vjet më parë.

Unaza kryesore e nebuleës përbëhet nga 20,000 grumbuj gazi të dendur hidrogjeni molekular, secili me masë afërsisht të Tokës.

Për shkak se kjo nebula është shumë e nxehtë dhe e afërt me Tokën, shkencëtarët shpesh e përdorin për të testuar teleskopë dhe pajisje të reja para se të eksplorojnë objekte më të largëta.

Në këtë studim të ri, shkencëtarët përdorën Large Integral Field Unit (LIFU), një mjet i ri i montuar në Teleskopin William Herschel, që lejon të analizohen spektrat e dritës në të gjithë sipërfaqen e nebuleës.

Dr Roger Wesson, autor kryesor i studimit nga Universiteti i Cardiff dhe University College London, shpjegon:

“Duke marrë një spektër në të gjithë nebula-n, mund të krijojmë imazhe në çdo gjatësinë vale dhe të përcaktojmë përbërjen kimike në çdo pikë. Kur përpunuam të dhënat, një element doli qartë – kjo ‘shufër’ e panjohur e atomëve të hekurt të jonizuar, në mes të unazës ikonike.”

Shkencëtarët nuk janë të sigurt se si u formua kjo shufër misterioze, por ka dy skenarë të mundshëm:

Shufra është formuar gjatë shpërndarjes së nebuleës nga ylli prindër si pjesë e një procesi të panjohur.

Ose është një hark plazme i krijuar nga avullimi i një planeti shkëmbor që u kap nga zgjerimi i mëparshëm i yllit.

“Ne dimë që shumë yje kanë planete, dhe nëse ylli që formoi Nebulën e Unazës kishte planete, ato do të ishin avulluar kur ylli u bë Gjigand i Kuq,” tha Dr Wesson.

“Masa e hekurit në shufër përputhet me atë që do të prisnim nga avullimi i një planeti: Merkur apo Mars do të jepnin më pak hekuri, ndërsa Toka apo Venera do të jepnin pak më shumë.”

Nëse skenari i dytë është i saktë, kjo strukturë mund të japë një pamje interesante për astronomët se si mund të duket Toka miliarda vjet në të ardhmen.

Yjet e llojit të Diellit tonë janë të qëndrueshëm sepse forcat e brendshme të gravitetit balancohen nga reaksionet bërthamore në bërthamë. Por kur shteron hidrogjeni, shtresat e jashtme fillojnë të kollapsojnë dhe presioni krijon nxehtësi të jashtëzakonshme, duke e shndërruar yllin në një Gjigand të Kuq, 100 deri 1,000 herë më të madh.

Kur kjo do të ndodhë me Diellin tonë, Toka ka shumë gjasa të shkatërrohet: ose do të avullohet nga nxehtësia ekstreme, ose do të thyer dhe të tërhiqet nga forcat gravituese.

Shkencëtarët besojnë se kur kjo ndodh, Toka mund të shndërrohet në diçka të ngjashme me shufrën e hekurt në Nebulën e Unazës. Megjithatë, ata kanë ende nevojë për më shumë prova për të konfirmuar nëse kjo shufër është vërtet e mbetur nga një planet.

Dr Wesson shton: “Një planet i avulluar është i mundshëm, por nuk është e vetmja shpjegim. Ne duhet të kuptojmë se si hekuri arriti të marrë formën e një shufre, nëse vërtet vjen nga një planet. Ka të ngjarë që shufra hekuri të jetë gjetur edhe në nebula të tjera. Sa më shumë të gjejmë, aq më shumë informacion do të kemi për formimin e tyre.”

Në të ardhmen, shkencëtarët shpresojnë të përdorin mjetin LIFU për të gjetur më shumë nebula me struktura të ngjashme dhe për të kuptuar origjinën e këtyre “shufrave” misterioze.

Çfarë do t’i ndodhë Tokës kur Dielli të vdesë?

Brenda pesë miliardë vjetësh, Dielli do të shndërrohet në një Gjigand të Kuq, më shumë se njëqind herë më i madh se sot.

Ai do të shpërndajë gaz dhe pluhur duke krijuar një “mbështjellës” që përbën deri në gjysmën e masës së tij, ndërsa bërthama do të bëhet një yëll i bardhë i vogël, duke ndriçuar mbështjellësin për të formuar një nebule planetare me formë unaze.

Megjithatë, shkencëtarët nuk janë të sigurt nëse bërthama shkëmbore e Tokës do të mbijetojë, por dihet se çdo formë jete në planet do të shkatërrohet. /GazetaExpres/