Jo çdo gjë që mund t’ia “fajësoni” lobit ballor të trurit, sipas psikologëve

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

03/12/2025 19:52

Nga blerjet impulsive e deri te ndarjet e nxituara, shumë të rinj – veçanërisht Gen Z – po ia hedhin fajin trurit për sjelljet e tyre, duke pretenduar se “lobit ballor” nuk i ka përfunduar ende zhvillimi.

Në javët e fundit, lobit ballor i është rikthyer popullariteti në rrjetet sociale. Në TikTok, hashtag-u #frontallobe ka mbledhur dhjetëra milionë shikime, me trendin më të ri ku përdoruesit justifikojnë dështimin e lidhjeve të tyre të adoleshencës me faktin se pjesa e trurit përgjegjëse për arsyetim nuk ishte zhvilluar plotësisht.

Ideja bazohet në pohimin se korteksi prefrontal, i njohur si lobit ballor – zona e trurit që merret me vendimmarrje dhe mendim racional – nuk zhvillohet plotësisht deri në moshën 25 vjeç. Sipas kësaj logjike, çdo vendim i gabuar para kësaj moshe mund të shpjegohet me “trurin e papjekur”.

Por ekspertët nuk janë plotësisht dakord.

Lobi ballor s’punon vetëm – dhe nuk është përgjegjës për çdo gjë

Dr. Luct Vanes, neuroshkencëtar në King’s College London, thotë:

“Asnjë pjesë e trurit nuk funksionon e vetme. Edhe lobit ballor punon në rrjete të ndërthurura me zona të tjera.”

Ai sqaron se kjo pjesë e trurit luan rol në shumë funksione:

vendimmarrje,

zgjidhje problemesh,

planifikim dhe organizim sjelljeje,

frenim impulsesh,

rregullim emocionesh,

iniciim lëvizjesh motorike.

Ka një thelb të vërtetë në trend

Profesorja Sophie Scott nga University College London shpjegon se periudha nga adoleshenca deri në fillim të të 20-tave është tejet dinamike për trurin.

Procesi kyç është mjelinizimi – formimi i një shtrese mbrojtëse rreth fijes nervore që përmirëson komunikimin midis zonave të trurit. Kjo ndodh që në barkun e nënës, por vazhdon deri në moshën madhore.

Pjesa e fundit që “pjeket” është pikërisht pjesa e përparme e lobit ballor, zakonisht në fillim të të 20-tave.

Por Scott thekson:

“Fakti që pjesa e trurit pjeket në këtë moshë nuk do të thotë se pas moshës 24 vjeç çdo vendim që marrim është plotësisht racional. Vendimet tona gjithmonë do të përfshijnë një element emocional.”

Adoleshentët rrezikojnë më shumë – dhe kjo është normale

Dr. Vanes shton se disa dallime mes sjelljes së adoleshentëve dhe të rriturve lidhen me maturimin e vazhdueshëm të lobit ballor:

të rinjtë marrin më shumë rreziqe,

ky rrezik ulet gradualisht me rritjen e moshës.

Por, sipas tij, nuk është vetëm çështje truri. Përvoja, stresi, faktorët shoqërorë dhe mjedisi luajnë po ashtu rol të madh.

“Disa sjellje të adoleshentëve janë krejtësisht normale dhe madje adaptive për atë fazë të jetës,” – shton ai.

A është vërtet mosha 25 ‘vija e finishit’? Ekspertët thonë: jo

Psikologët dhe neuroshkencëtarët nuk e mbështesin idenë se truri “mbaron zhvillimin” në një moshë fikse.

“Çdo tru maturohet me ritmin e vet. Procesi është gradual dhe vazhdon gjatë gjithë jetës,” – thotë Dr. Vanes.

Truri ka pesë faza kryesore zhvillimi – dhe një prej tyre është në moshën 32 vjeç

Një studim i fundit nga University of Cambridge sugjeron se truri kalon përmes pesë fazave të veçanta, me pika kyçe në moshat:

9 vjeç

32 vjeç

66 vjeç

83 vjeç

Studiuesit analizuan skanimet e trurit të rreth 4,000 njerëzve deri në moshën 90 vjeç dhe zbuluan se truri mbetet në fazë “adoleshence” deri në fillimin e të tridhjetave, ku arrin kulmin e lidhjeve neuronale.

Dr. Alexa Mousley, autore e studimit, shpjegon:

“Truri rilidhihet gjatë gjithë jetës. Lidhjet forcohen dhe dobësohen vazhdimisht. Nuk është një proces i drejtë linear, por me faza dhe luhatje.” /GazetaExpress/