Historia e picës romake pa domate dhe mocarela

Fun

Gazeta Express

24/02/2026 21:14

Një pjatë e frymëzuar nga romakët e lashtë po tërheq vëmendjen – dhe jo gjithmonë për shijen e saj. Pizzeria Neverland në Budapest ka krijuar një version limit të picës duke përdorur vetëm përbërës që ishin të disponueshëm para 2,000 vitesh në Romën e Lashtë.

Ky krijim i veçantë përfshin lëng spinaqi të fermentuar, pastë ulliri, salcë peshku dhe kofshë rosë të konfituar. Por ajo nuk përmban domate – që mbërritën në Evropë shumë shekuj më vonë – dhe as mocarela, që ende nuk ekzistonte.

“Kurioziteti na shtyri të imagjinonim se si mund të kishte qenë pica dikur,” thotë Josep Zara, themelues i pizzerisë. “Shkuam deri te Perandoria Romake dhe pyetëm nëse ata e hanin fare picën.”

Romakët e lashtë nuk njihnin picën si sot – një brumë i rrumbullakët me domate dhe djathë – por ata hanin bukë të sheshtë të pjekur në furrë me erëza, djathë dhe salca, e cila konsiderohet paraardhësja e picës moderne. Në 2023, arkeologët zbuluan një fresko në Pompej që tregon një bukë të sheshtë të ngjashme me focaccia, e mbuluar me fara shege, dadë, erëza dhe një përzierje të ngjashme me pesto.

I frymëzuar nga kjo, Zara filloi kërkimin për historinë kulinare romake, duke konsultuar një historian në Gjermani dhe kuzhinën e lashtë “De re coquinaria” nga shekulli V. Ai përpiloi një listë të përbërësve historikë për shefin kryesor të pizzerisë, Gergely Bárdossy.

“Duhej të përjashtonim çdo gjë që vinte nga Amerika, si domatet dhe mocarela,” tha Zara. Kushtet e vështira përbënë sfidë, pasi më shumë se 80% e brumit për picë është ujë, dhe rrjeti i ujit nuk ekzistonte në kohën e romakëve. Ata gjetën zgjidhjen te lëngu i fermentuar i spinaqit, që ndihmonte brumin të fryhej. Bazën e formuan drithërat e lashta si einkorni dhe spelta, që e bënë pak më të dendur se një picë moderne.

Pica e përfunduar përmban përbërës të kuzhinës aristokratike romake: pastë ulliri (epityrum), salcë peshku fermentuar (garum), kofshë rosë e konfituar, arra pishe të pjekura, rikota dhe reduktim rrushi.

“Shumë njerëz kërkojnë picë më tradicionale, por kjo është diçka e veçantë për një grup të ngushtë që e gjen të shijshme dhe intriguese,” thotë Bárdossy.

Freskoja që e frymëzoi picën u gjet në murin e një shtëpie në Pompej, qyteti romak që u shkatërrua nga shpërthimi i Vezuvit rreth 2,000 vjet më parë. Ekspertët e parkut arkeologjik e konsiderojnë këtë si një paraardhës të largët të picës moderne – vetëm 14 milje larg nga Napoli, shtëpia e sotme e picës. /GazetaExpress/