Grupi i ri galaktik mund të ndryshojë njohuritë tona mbi universin – shkencëtarët të shokuar nga nxehtësia pesë herë më e madhe se e pritur

Mistere

Gazeta Express

05/01/2026 23:16

Një grup i sapo-zbuluar galaktik mund të rishkruajë mënyrën se si e kuptojmë universin, pasi shkencëtarët kanë zbuluar “diçka që universi nuk pritej ta kishte”.

Studiuesit gjetën se ky grup galaktik po digjej pesë herë më nxehtë se sa parashikohej, vetëm 1.4 miliardë vjet pas Big Bang-ut.

Astronomët kishin menduar se temperatura kaq ekstreme mund të ndodhnin vetëm në grupe më të pjekura dhe të qëndrueshme galaktikash, që formohen më vonë gjatë historisë së universit.

Ky “grup i ri i nxehtë” sugjeron se momentet e para të universit mund të kenë qenë shumë më shpërthyese sesa besohej më parë.

Shkencëtarët mendojnë se nxehtësia e papritur mund të jetë produkt i tre vrimave supermasive të zeza të fshehura në thellësi të këtij grupi.

Dazhi Zhou, bashkëautor dhe kandidat për doktoraturë në Universitetin e British Columbia, tha:

“Nuk prisnim të shikonim një atmosferë kaq të nxehtë në një grup kaq të hershëm në historinë kozmike. Fillimisht isha skeptik, sepse sinjali dukej shumë i fortë për të qenë i vërtetë. Por pas muajsh verifikimi, kemi konfirmuar se gazi është të paktën pesë herë më i nxehtë se sa parashikohej dhe madje më i energjizuar se në shumë grupe bashkëkohore.”

Grupet galaktike janë disa nga objektet më të mëdha në univers dhe mbahen së bashku nga vetë graviteti i tyre. Ato përbëhen nga koleksione të mëdha galaktikash, materie e errët dhe re gazi superngrohës.

Në hapësirat midis galaktikave, gazi ngrohet deri në plazmë që mund të arrijë qindra miliona gradë dhe shkëlqen në spektrin X. Shkencëtarët kishin menduar se ky “medium intrakluster” ngrohej nga ndërveprimet gravitacionale midis galaktikave ndërsa një grup i ri dhe i paqëndrueshëm pjeket dhe stabilizohet.

Megjithatë, zbulimi i ri i publikuar në Nature sugjeron se ky model evolucioni mund të mos jetë i saktë.

Përdorimi i teleskopëve të grupuar në Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) lejoi studiuesit të shohin 12 miliardë vjet pas.

Grupi galaktik, i quajtur SPT2349-56, ishte shumë i ri, por jashtëzakonisht i madh për moshën e tij. Bërthama e tij shtrihet mbi 500,000 vjet dritë, thuajse madhësia e një haloje të madhe materieje rreth Rrugës së Qumështit.

Grupi përmban mbi 30 galaktika jashtëzakonisht aktive, të cilat prodhojnë yje mbi 5,000 herë më shpejt se galaktika jonë.

Megjithatë, kur studiuesit matën temperaturën e mediumit intrakluster me ALMA, gjetën se ishte shumë më e nxehtë se sa parashikonin modelet për këtë periudhë të hershme të universit.

Shkencëtarët nuk janë plotësisht të sigurt se si grupi arriti të jetë kaq shumë më i nxehtë se sa pritej, por sugjerojnë se kjo mund të lidhet me tre vrimat supermasive të zeza të zbuluara së fundmi brenda tij.

Vrimat supermasive të zeza janë më të mëdhatë, me masa të paktën 100,000 herë më të mëdha se Dielli. Ato zakonisht gjenden në zemrat e galaktikave, ku ushqehen me gaz dhe lëshojnë sasi të mëdha rrezatimi X.

Scott Chapman, profesor në Universitetin Dalhousie, tha:

“Këto vrima po fusnin energji të jashtëzakonshme në mjedisin përreth dhe po formonin grupin e ri, shumë më herët dhe më fuqishëm se sa mendojmë.”

Kjo vjen ndërkohë që astronomët po zbulojnë më shumë vrima supermasive në universin e hershëm, që duket se janë rritur më shpejt se sa pritej.

Për shembull, vitin e kaluar teleskopi James Webb zbuloi një vrimë supermasive të zezë që po rritej brenda një galaktike vetëm 570 milionë vjet pas Big Bang-ut, dhe ishte shumë më e madhe se sa sugjeronte madhësia e galaktikës pritëse.

Kjo tregon se vrimat e zeza mund të jenë zhvilluar më shpejt se galaktikat që i strehuan, edhe në galaktika relativisht të vogla.

Prof. Chapman thotë se studimi i këtyre dinamikave është thelbësor për të kuptuar universin që na rrethon sot:

“Të kuptuarit e grupeve galaktike është çelësi për të kuptuar galaktikat më të mëdha në univers. Këto galaktika masive zakonisht jetojnë në grupe dhe evolucionin e tyre e formon fort mjedisi i fuqishëm i këtyre grupeve, përfshirë edhe mediumin intrakluster.” /GazetaExpress/