Fotografia që tregon absurditetin e luftës: Rrëfimi i Peter van Agtmael

Arte

Gazeta Express

25/03/2026 21:20

“Ushtarët amerikanë kërkonin ‘terroristë të dyshuar’ në shtëpitë irakiane dhe zakonisht nuk gjenin asgjë. Kjo mund të ishte dhoma e ndenjjes së gjyshes sime – tregon se dhuna e çmendur mund të vazhdojë mes jetës normale.”

E kam realizuar këtë fotografi gjatë udhëtimit tim të parë në Irak, rreth 20 vite më parë. Ishte pjesë e parë e një projekti të gjatë mbi Amerikën pas 11 Shtatorit, brenda dhe jashtë vendit, një temë që ka zënë një pjesë të madhe të jetës sime profesionale. Kisha mbushur 25 vjeç vetëm një javë më parë dhe kjo ishte një përvojë që më formësoi si njeri. Ishte hera e parë që përballesha me luftën nga afër, në një realitet që po rrëshqiste drejt luftës civile.

Kisha rreth gjashtë javë që qëndroja me ushtrinë amerikane dhe kisha realizuar disa fotografi të mira. Por kjo ishte ndryshe. Ishte fotografia e parë që nuk ndiqte modelet klasike të fotografisë së luftës – që zakonisht fokusohen te dhuna, tmerri dhe viktimat. Këto janë të rëndësishme, por unë doja të kuptoja më thellë këtë konflikt dhe rolin tim si amerikan i së njëjtës brez me ushtarët që luftonin.

Në atë kohë, një makineri e madhe ushtarake ishte në veprim në Lindjen e Mesme. Të rinj të armatosur patrullonin qytetet në kërkim të armiqve të identifikuar si kërcënim për Amerikën dhe demokracinë. Ata hynin në shtëpitë e njerëzve të dyshuar dhe i kontrollonin, por shumicën e rasteve nuk gjenin asgjë.

Në këtë kontekst, një dhomë e zakonshme ndenjeje – si kjo në fotografi – që mund të ishte shtëpia e kujtdo, madje edhe e gjyshes sime, tregonte realitetin e vërtetë: një ushtar i lodhur, i ulur në një ambient familjar, pa asgjë për të gjetur.

Për mua, kjo është një fotografi që flet jo vetëm për atë konflikt, por për natyrën e luftës në përgjithësi. Kontrasti mes një ushtari dhe një ambienti shtëpiak tregon sa absurde dhe sa pranë nesh është lufta. Dhuna ekstreme mund të bashkëjetojë me jetën më të zakonshme.

Mendoj se kjo tregon se lufta është pjesë e natyrës njerëzore – diçka që në shoqëri të civilizuara shpesh e harrojmë. Është një mendim shqetësues, por na kujton se kemi edhe anë instinktive.

Historia ka treguar se ndryshimet e regjimeve të imponuara nga jashtë rrallë funksionojnë. Kur isha në Irak, lufta kishte dalë tashmë jashtë kontrollit. Konfliktet në Irak dhe Afganistan rezultuan dështime në shumë aspekte, gjë që e bën të vështirë të jesh optimist sot.

Në atë kohë, përfshirja e gazetarëve me trupat ushtarake shpesh kritikohej. Por unë nuk u censurova kurrë. Të kuptosh dhe madje të ndjesh empati për ushtarët nuk do të thotë të humbasësh gjykimin kritik. Shumica e tyre janë njerëz të zakonshëm, të aftë për dhunë ekstreme në rrethana të caktuara.

Fotografia e luftës është një fushë moralisht e ndërlikuar. Edhe pse dokumentimi i dhunës ka një vlerë etike, kjo nuk e bën atë diçka të pastër apo të bukur. Si student historie, botëkuptimi im u formësua nga fotografitë që tregonin brutalitetin njerëzor. Kjo më shtyu të kuptoj se fotografia mund të ndikojë tek të tjerët, edhe nëse nuk mund të ndryshojë vetë luftën.

Të jesh kundër luftës është si të jesh kundër reve – ajo është pjesë e ekzistencës njerëzore dhe ndoshta do të mbetet e tillë deri në fund.

Sot jam baba dhe nuk planifikoj më udhëtime në zona lufte. Sfida ime tani është të gjej një qëllim të ri në jetë. Por një gjë është e sigurt: koha me vajzën time është shumë më e vlefshme. /GazetaExpress/