Faktorët vdekjeprurës të rrezikut për kancerin e pankreasit që nuk duhen injoruar

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

02/02/2026 18:52

Një zhvillim i rëndësishëm në luftën kundër kancerit të pankreasit u bë publik këtë javë, pasi studiuesit zbuluan një kombinim barnash që mund të hapë rrugën për trajtime më efektive në të ardhmen.

Trajtimi eksperimental, i cili përfshin tre medikamente ekzistuese, ka arritur të zhdukë plotësisht tumoret e pankreasit te minjtë laboratorikë. Sipas shkencëtarëve, barnat veprojnë duke bllokuar njëkohësisht mekanizmat kryesorë që ndihmojnë qelizat kancerogjene të mbijetojnë dhe të rezistojnë ndaj trajtimit.

Lajmi u përhap me shpejtësi në rrjetet sociale, ku postimet që përshkruanin zbulimin e studiuesve spanjollë morën miliona shikime. Ekspertët theksojnë se këto rezultate mund të hapin rrugën për prova klinike te njerëzit.

Ky zhvillim vjen pak ditë pasi e veja e aktorit të njohur Alan Rickman foli publikisht për muajt e fundit të jetës së tij. Aktori i “Harry Potter” ndërroi jetë në vitin 2016 nga kanceri i pankreasit, vetëm gjashtë muaj pas diagnozës, në moshën 69-vjeçare.

Një nga format më vdekjeprurëse të kancerit

Kanceri i pankreasit është ndër format më vdekjeprurëse të sëmundjes. Vetëm rreth një në katër pacientë jeton më shumë se një vit pas diagnostikimit. Shpesh zbulohet në faza të avancuara, sepse në stadet e hershme shkakton pak ose aspak simptoma.

Edhe pse mjekët ende nuk e dinë shkakun e shumicës së rasteve, janë identifikuar disa faktorë që rrisin ndjeshëm rrezikun.

Rritje shqetësuese te të rinjtë

Mosha e avancuar mbetet një nga faktorët kryesorë të rrezikut. Gati gjysma e rasteve diagnostikohen te personat mbi 75 vjeç, ndërsa sëmundja është e rrallë nën moshën 40 vjeç.

Megjithatë, statistikat tregojnë se incidenca e kancerit të pankreasit po rritet më shpejt te grupmoshat më të reja, veçanërisht te gratë. Rritja lidhet kryesisht me formën më agresive të sëmundjes, adenokarcinomën duktale pankreatike.

Disa ekspertë e lidhin këtë me diagnostikim më të mirë, ndërsa të tjerë përmendin rritjen e obezitetit, diabetit dhe duhanpirjes si faktorë kyç.

Duhani dhe produktet e nikotinës

Rreth një në pesë raste të kancerit të pankreasit lidhen drejtpërdrejt me duhanpirjen. Cigaret, purot, pipat dhe duhani përtypës rrisin ndjeshëm rrezikun.

Edhe snusi – qeskat e nikotinës të përdorura gjerësisht nga të rinjtë – është nën vëzhgim shkencor. Studime nga Suedia dhe Norvegjia kanë treguar se përdoruesit e snusit mund të kenë deri dyfish rrezik krahasuar me ata që nuk përdorin produkte duhani.

Ekspertët bien dakord: lënia e duhanit është masa më e rëndësishme parandaluese. Pas 20 vitesh pa duhan, rreziku bëhet i njëjtë me atë të personave që nuk kanë pirë kurrë.

Mbipesha dhe diabeti

Sipas Cancer Research UK, rreth 10 për qind e rasteve të kancerit të pankreasit lidhen me mbipeshën ose obezitetin.

Yndyra e tepërt, veçanërisht rreth barkut, e bën trupin rezistent ndaj insulinës. Si pasojë, pankreasi prodhon më shumë insulinë, gjë që mund të çojë në ndryshime qelizore që favorizojnë zhvillimin e kancerit.

Obeziteti rrit gjithashtu rrezikun e diabetit të tipit 2, një gjendje që lidhet ngushtë me kancerin e pankreasit.

Faktorë gjenetikë dhe sëmundje të trashëguara

Në 5–10 për qind të rasteve, kanceri i pankreasit shfaqet në familje. Mutacione në gjenet BRCA1, BRCA2 dhe PALB2 rrisin ndjeshëm rrezikun, ashtu si disa sindroma të rralla gjenetike, përfshirë Peutz–Jeghers, FAMMM dhe sindromën Lynch.

Megjithatë, ekspertët theksojnë se shumica e rasteve janë sporadike dhe nuk trashëgohen.

Alkooli, pankreatiti dhe injeksionet për dobësim

Inflamacioni kronik i pankreasit (pankreatiti) është një faktor i njohur rreziku dhe lidhet kryesisht me konsumimin e tepërt të alkoolit. Studimet tregojnë se personat që konsumojnë tre ose më shumë njësi alkooli në ditë kanë rrezik më të lartë.

Kohët e fundit, autoritetet britanike të barnave kanë paralajmëruar se injeksionet për humbje peshe (si Wegovy dhe Mounjaro) mund të shkaktojnë pankreatit në raste të rralla. Deri më tani nuk ka prova që i lidhin drejtpërdrejt këto barna me kancerin e pankreasit, por kërkimet vazhdojnë.

Mishi i kuq dhe ai i përpunuar

Disa studime sugjerojnë se konsumimi i lartë i mishit të kuq dhe të përpunuar – si proshuta, sallamet dhe hot dog-ët – mund të rrisë rrezikun e kancerit të pankreasit me 12 deri në 38 për qind.

Rreziku mendohet të lidhet edhe me mënyrën e gatimit, pasi temperaturat e larta (pjekja në skarë ose tigan) prodhojnë substanca potencialisht kancerogjene. Megjithatë, ekspertët theksojnë se nevojiten studime të mëtejshme për të përcaktuar saktë rolin e mishit dhe faktorëve të tjerë të stilit të jetesës. /GazetaExpress/