Epistula e javës/ V. Nabokov për Vera Nabokov: 1932

Arte

Gazeta Express

31/12/2025 15:01

Vladimir Vladimirovič Nabokov (1899-1977), poet, prozator, dramatug, eseist, kritik letrar rus, me nënshtetësi amerikane. I lindur në Rusinë perandorake, Nabokov i ka shkruar nëntë romanet e tij të para në rusisht (1926-1938) sa jetonte në Berlin, me gruan e tij Verën. U bë i njohur pasi u vendos në SHBA dhe nisi të shkruante në anglisht. Kishte shkruar po ashtu edhe në frëngjisht.

[18 prill 1932]

Pra, unë do të vij pasnesër, të mërkurën. Sot, Kirilli do të shikojë në çfarë kohe saktësisht mbërrin treni im. Ishim prapë në atë institutin e ndyrë, ku tre oficerë të mërzitshëm po tymosnin të dergjur në dembelinë e tyre. Pasaporta ime është ende aty. Më duhet të shkoj ta marr të mërkurën në mëngjes dhe do të ketë, sipas të gjitha gjasave, ndonjë lloj vule. Një gjë e neveritshme dhe e pakuptimtë. Më vjen shumë keq që e nisa këtë letër kështu, por Nëna ishte e merakosur, duke menduar se do të më kthenin mbrapshtë në kufi. Sot po ndihet pakëz më mirë, por vazhdon të ketë ethe. Dje rilexova përkthimin tim të Liza në botën e çudirave¹. Ka dy a tri pjesë që i kam nxjerrë mirë. Mbaj mend se isha me shumë nguti dhe se kam bërë ca gabime gramatikore. Ilustrimet janë tmerrësisht vulgare. Libër i mjerë.

Dje ai idioti, Petkiçi, e humbi torruan pasi që fëmija trokiste me një kupë dhe ia dha atij një flakareshë të nxehtë. Olga qau, duke përsëritur: ‘Do të doja të më kishe qëlluar mua në vend të tij.’ Evgenija Konstantinova tha se kjo nuk ishte hera e parë. Filistin i zymtë. ‘Fëmijët duhet t’ua kenë frikën të atit.’ Jakë të ngrirë dhe këmbë (thonj?) të ndyra. Por do të doja ta shihje beben. Është i butë, i qetë, i mendueshëm. Shakhovski, i cili ka zënë një mori fluturash të rralla kësaj vere me Fjodorovin, më ka shkruar dje. Le të takohemi, thotë ai, te ‘Vatra’. Një rendezvous normale. Olga e mori vesh këtë dhe u tërbua sa s’ka më². I thashë se kjo ishte ndonjë gjë e pakëndshme për të, atëherë, natyrisht, nuk do të shkoja të takohesha me të. Ç’mund të bëj unë?

Besoj e mban mend se të kam shkruar për dikë me emrin Pletnjov³. Pasi që e kishte takuar Elenoçkën (punojnë bashkë në bibliotekë), ai i kishte thënë asaj për mua: ‘Mendjemadh, tip anglez.’ Ai është i ofenduar ngase më pëlqen Joyce më shumë se Dostojevski dhe se nuk më pëlqen Leskovi. Por ajo më tha po ashtu se fytyra e Raevskit kishte marrë një shprehje qiellore kur ai e kishte përmendur emrin tim. Nesër në mëngjes ai dhe unë do të shkojmë të shohim një koleksion të insekteve fosile, ose, më parë, të formave që kanë marrë. Duke ndjekur zakonin tonë të mirë të vjetër të Vestfalisë, rrëzova një fener dhe pësoi sulm në zemër. Mendoja se do të vinte Serjozha⁴, por morëm një letër prej tij dje, ku na tregonte se nuk mund të vinte. I duhej të kursente. Me fjalë të tjera, me gjasë, i dashuri i tij duhej të kursente. Kriza. I dashuri i tij është një dyzetvjeçar trupngjeshur, bukur topolak. Serjozha, kur isht ekëtu herën e fundit, na I tregoi ca fotografi të tij. Dhe ja edhe një poezi për ty: ‘Dëgjova një klithmë dhimbjeje të beftë⁵! Është një lepur në lak…’ Kjo është një poezi nga James Stephens, por nuk do ta kopjoj. 

Kam vendosur të mos marrë më pjesë në asnjë ndeshje futbollistike, vetëm do të stërvis. Qesharake: Kirilli sapo erdhi me ca letra nga ti dhe Anjuta dhe me Poslednie novosti me Camera obscura⁶. Do t’ia them ca fjalë hienës së Olgës, siç e quajmë ne këtu. Camera⁷ duhet të dërgohet sot. Asnjë fjalë nga Mulmanoviçi⁷. Nuk duhet ta lë pas mendsh letrën e Anjutës⁸. Shoqata⁹ nuk do të shuhet nëse unë nuk e lexoj Faustin e Pushkinit¹⁰. Kaq gjë duhej t’i thuhej Hesenit. Dhe nëse ai shkon me mendjen se unë do të them ndonjë gjë, gabim e ka. 

[19 prill 1932]

Takohemi në orën 22.25 nesër, e mërkurë, në stacionin Anhalter. Ti e di, nuk duhej të kishin nisur atë punën e Dresdenit¹¹. Ata parapëlqejnë të organizojnë mbrëmjen për këtë të shtunë e kështu me radhë. Dhe sado që më vjen keq t’i zhgënjej (letra, lërmë ta përsëris, është skajshmërisht e përzemërt, me premtimin e një mirëseardhjeje të ngrohtë dhe nikoqirllëku të pakursyer), gjithsesi nuk do të shkoj në Dresden. Këtij mëngjesi isha në muze prapë. Pashë format e mrekullueshme të pilivesave, gjinkallave, grerëzave, qindkëmbëshave, ashtu si edhe mumiet e insekteve në qelibar të tejdukshëm. Nëna, përgjithësisht, është më mirë. Falë Zotit, nuk po e mundon astma. Mbrëmë, ngase Kirilli nuk ishte këtu, e ndiha Evgenije Konstantinovën të pastronte kuzhinën. 

[15 tetor 1932]

Po ta përcjell një letër që mora sot nga Ullsteini¹². Do ta marrin ‘Zilën e derës’. Thirre Kreulin¹³, thuaji se jam në Paris. Fol me doktor Jakobin¹⁴. Merru vesh për shkurtimet. Ai përkthim gjithsesi është si një kufomë, mund të bësh ç’të duash me të pa asnjë keqardhje. Vetëm se nuk po e marr vesh pse duhet të bëjmë ato shkurtime. Letra e Kreulit është shumë e lezetshme.

Tash, gjëja e dytë. Nika¹⁵ më ka vënë në kontakt me një prej libërshitësve kryesorë lokalë, Hertzin¹⁶, i cili ja marrëdhënie miqësore me Grassetin¹⁷ dhe Fayardin¹⁸. Ai ka shprehur një ‘interesim’ të vërtetë ndaj meje. Ka premtuar se do të nxjerrim ndonjë gjë në dritë. Dhe në të vërtetë ai dhe miqtë e tij të tjerë të librit kanë themeluar një shoqëri bibliofilësh, e cila porosit nga botuesi një qind kopje ekstra de luxe – libra të zgjedhur për libradashësit e Alsace-t. dhe ka premtuar ta zgjedhë njërin prej librave të mi. Për më tepër edhe të merret me shpalljen, të vërë portretin dhe një dorëshkrim në dritaret e dyqanit të tij, e kështu me radhë. Një shkrimtar i huaj është ajo çka saktësisht i duhet atij. Meqë ra fjala, por kërkon ndonjë revistë. Mund t’ia dërgojmë Nouvelles littéraires¹⁹, po së pari më duhet të marr vesh kur do të dalin librat e mi. Dërgoja Nouvelles littéraires, po ashtu edhe njërën prej Mesures²⁰ këtu, te Nika. Ai do ta përcjellë tutje. Veç kësaj, urgjentisht më duhet pika kryesore e ujdisë sime me Grassetin dhe Fayardin. Shkruaju, të lutem. Kam frikë se do t’i bëj gjërat lëmsh. Nesër do të shkoj në Paris, të enjten do të jem atje (penë e tmerrshme) në orën 20. Kam marrë një kartolinë bukur të hareshme nga mamaja. Më kërkon ta takoj Serjozhën, i cili është në Paris tash. 

Edhe një gjë. Kam marrë një ofertë nga Brukseli të shkoj të lexoj ndonjë gjë, por kushtet nuk më përshtaten aq. Klubi i hebrenjve rusë po organizon leximin, por ajo që më ka shkruar është motra e Natashës, znsh. Malevski-Maleviç²¹. Ajo më këshillon të bëj një kundërpropozim prej 50 % dhe udhëtimin shkuarje dhe ardhje. Ose tamam 75 %. Përveç tyre më ka ftuar edhe Qarku rus i Antwerpit. Do t’iu shkruaj sot. Do ta bëj edhe atë kundërofertën. Mbërritja ime në Bruksel duhet të koordinohet me leximin në Strasburg, rreth të cilit Nika do të flasë më hollësisht me Hertzin. Në përgjithësi e gjithë kjo duhet të kronometrohet për kthimin tim nga Parisi. Meqë ra fjala, dje, kur isha në Strasburg, i preva flokët dhe e ndreqa orën. Pashë një poster shumë të madh të vendosur dukshëm në një vagon treni: ‘Société Protectrice des Animaux’. Çka do të thotë se jemi mërzitur së koti. 

Ndërkohë, derisa po të shkruaja, mora vesh se kreu i bibliofilëve, që ta përmenda, do të vijë të darkojë të enjten mbrëma, kështu që unë do të shkoj në Paris të premtën në mëngjes. Një letër kryekëput rreth punëve të mia. Sot ditë me diell dhe një Io²² e sqaqur e shullyer në një astër të sqaqur. Çfarë brisku rroje për dreq, po ta rë ndërmend, të lutem dërgoma një me letrën e radhës, përndryshe të rruhem do të jetë torturë. 

Shënime: 

1) Anya v strane chudes, përkthimi Vladimir Sirin, meilustrimet e S. Zalshupin (Berlin: Gamayun, 1923); 2) Sergey Shakhovskoy kishte qenë burri i parë i Olga Petkeviçit; 3) Rostislav Vladimirovich Pletnyov, me emrin letrar Daniel, (1903–85), studiues letrar, kritik dhe profesor në Universitetin Charles të Pragës; 4) Vëllai i shkrimtarit; 5) Vargu i parë i poezisë ‘Laku’ (1914), të James Stephens (1882–1950), poet dhe romancier irlandez; 6) ‘Kamera obskura (Glava iz romana)’ (‘Camera Obscura (kapitulli i një romani)’), Poslednie novosti, 17 prill 1932; kapitulli i tretë i romanit; 7) Me gjasë është fjala për bocat për Sovremennye zapiski; 8) Mulmanovich: Më herët i përmendur si Mulman. I paidentifikuar; 9) Rusisht, valyat; 10) Shoqata e shkrimtarëve dhe gazetarëve rusë në Berlin; 11) Pushkin, ‘Stsena iz Fausta’ (‘Një skenë nga Fausti’, 1825); 12) Më 7 maj, autori kishte lexuar diçka nga vepra e tij në qilarin e një kishe ruse në Dresden; 13) ‘‘Zvonok’, Rul’, 22 maj 1927, fq. 2–4.  Përkthimi në gjermanisht, nëse ishte bërë ndonjëherë, nuk është gjendur ende; 14) Ose Krell? I paidentifikuar: me gjasë ndonjë botues në Ullstein: 15) I paidentifikuar; 16) Nicolas Nabokov; 17) Paul Hertz (1900–?), pronar, bashkë me të shoqen, Suzanne, e Librairie de la Mésange, Strasbourg. Libraria ishte e njohur për faktin se pronarët njihnin si librat ashtu edhe myshterinjtë; një vend familjar për fakultetin lokal dhe studentët e tij, shpesh kishte qenë hapësirë e ligjëratave dhe ekspozitave të artit (Raymond Aubrac, Où la mémoire s’attarde (Paris: Jacob, 1996), p. 46); 18) Grasset dhe Fayard: shtëpia botuese franceze Éditions Grasset, themeluar më 907, dhe Librairie Arthème Fayard;19) Nouvelles littéraires: André Levinson, ‘V. Sirine et son joueur d’échecs’ (‘V. Sirin and His Chess Player’), Nouvelles littéraires, Paris, 15 shkurt 1930, p. 6.; 20) Megjithatë autori do të botonte tek revista Mesures vetëm në vitin 1937; 21) Malevsky-Malevich: princesha Zinaida Alekseevna Shakhovskoy (1906–2001), shkrimtare dhe kritike letrare, e martuar me Svyatoslav Svyatoslavovich Malevsky-Malevich (1905–73). Ajo do të bëhej mike dhe mbështetëse e fuqishme e autorit në vitet ’30, por pastaj do të armiqësohej me të dhe sidomos me Verën, në vitet e mëvonshme; 22) Aglais io, lloj fluture. 

/Marrë nga: Vladimir Nabokov, ‘Letters to Véra’, Penguin, 2014

/Përkthimi: Gazeta Express