Epistula e javës/ Çehovi për Suvorinin, qershor-shtator 1890

Gazeta Express

16/01/2026 16:07

Anton Çehov (1860 – 1904), njëri prej shkrimtarëve më të mëdhenj rus. Përveç dramave dhe tregimeve, Çehov ka lënë pas vetes edhe një pasuri të pafundme letrash, drejtuar personave të ndryshëm. Aleksej Suvorin (1834-1912) ishte po ashtu një botues dhe shkrimtar i njohur rus. Korrespondenca e tyre ishte e begatshme, mirëpo kanë mbijetuar vetëm letrat e Çehovit drejtuar Suvorinit. Suvorini, në ditën e vdekjes së Çehovit, i kishte kërkuar motrës së Çehovit t’ia kthente të gjitha letrat që ia kishte dërguar. Me gjasë, me t’i marrë, i kishte djegur

Për A. S. SUVORIN.

BLAGOVESHTçENSK,

27 qershor 1890

Amuri është lumë shumë i mirë; kam përfituar prej tij më shumë se sa që prisja dhe prej një kohe të gjatë kam dashur të ndaj me ty ngazëllimin tim, por avullorja e përdreqtë nuk ka reshtur së luhaturi gjatë këtyre shtatë ditëve sa kam qenë në të dhe kësodore nuk kam mundur të shkruaj si duhet. Për më tepër, jam bukur i paaftë të përshkruaj ndonjë gjë aq bukur sa brigjet e Amurit; jam krejt pa fjalë para tyre dhe e pranoj dështimin tim. Si mund ta përshkruajë njeriu? … Shkëmbinj, shkrepa, pyje, mijëra rosa, çafka, të gjitha llojet e shpezëve me sqep dhe një egërsi absolute. Në të majtë bregu rus, në të djathtë ai kinez. Mund të shikoj kah Rusia ose Kina, si të ma ketë ëndja. Kina është e shkretë dhe e egër si Rusia; fshatrat dhe kabinat e rojës janë të rralla. Gjithçka në mendjen time është lëmsh; asnjë brengë, shkëlqesia juaj! Kam shkuar më shumë se një mijë verste teposhtë Amurit, kam parë një milion peizazhe dhe ti e di se para Amurit ishte liqeni Baikal, Transbaikalia… Njëmend kam parë aq shumë pasuri dhe jam kënaqur aq shumë sa më nuk ia kam frikën as vdekjes. Njerëzit në Amur janë origjinalë, jetët e tyre janë interesante, për dallim nga jetët tona. Flasin për arin, arin, arin dhe asgjë tjetër. Jam në një gjendje budallallëku, nuk ndiej prirje të shkruaj, po sot kam shkruar diçka shkurtazi, derrshëm; sot t’i dërgova katër faqe rreth Jenisejit dhe Taigës, më vonë do të të dërgoj diçka për liqenin Baikal, Transbaikalian dhe Amurin. Mos i humb ato; do t’i mbledh në një vend dhe do të më hyjnë në punë si shënime nga të cilat do mund të të them se cilat gjëra nuk di si ta hedh në letër. 

Sot e nderova avulloren, e mora Muravjovin, që ata po thonë se nuk luhatet; mbase do të mund të shkruaj ndonjë gjë.

Jam i dashuruar pas Amurit; do të isha i lumtur t’i kaloj disa vite në të. Ka bukuri, hapësirë, liri dhe ngrohtësi. Zvicra dhe Franca nuk kanë njohur kurrë liri të tillë. Personi me dënimin më të ulët merr frymë më lirisht se sa gjenerali më i lartë rus. Po të jetoje këtu, do të shkruaje goxha gjëra të mira dhe do ta shijoje publikun, por unë nuk jam në këtë rang. Fillon të hasësh në kinezë në Irkutsk, se ka me bollëk këtu. Janë njerëzit më të mirë. (…)

Për A. S. SUVORIN.

Avullorja Baikal

11 shtator 1890

Përshëndetje! Po lundroj drejt Gjirit të Tartarit nga veriu i Sahalinit për një jug. Po shkruaj; dhe nuk e di kur do të mbërrijë kjo letër te ti. Unë jam mirë, megjithëse kudo përreth meje shoh të më shikojnë sytë e gjelbër të kolerës që ma ka nderë grackën. Në Vladivostok, në Japoni, në Shangai, Tçifu, Suez, madje edhe në hënë, ma ha mendja – ngado ka shpërthyer kolera, ngado karantinë dhe tmerr…

Po preson kolerën edhe në Sahalin dhe po i mbajnë të gjitha anijet në karantinë. Shkurt, nuk po këndohet këngë e mirë. Evropianët po vdesin në Vladivostok, në mesin e tyre gruaja e një gjenerali. 

I kam kaluar vetëm dy muaj në veri të Sahalini. Jam pritur shumë miqësisht nga dy administratorë lokalë, sado që Galkini nuk ua ka shkruar asnjë fjalë të vetme për mua. As Galkini as baronesha V., as ndonjë shpirt tjetër të cilit kisha qenë aq i marrë sa t’i lutesha për ndihmë, nuk dolën të jenë të dobishëm; më duhet të veproj me mendjen time. 

Gjenerali i Sahalinit, Kononoviçi, është burrë i edukuar dhe i njerëzishëm. Menjëherë na shkoi muhabeti dhe ia kaluam mirë. Po i mbaj pas vetes ca dokumente nga të cilat do të shohësh se më kanë trajtuar si është më së miri. Kam parë gjithçka, kështu që çështja nuk është çka kam parë, por si e kam parë. 

Nuk e di çka do të dalë soje, por kam bërë goxha punë. Kam nxjerr materiale mjaftueshëm për tri disertacione. Zgjohem çdo mëngjes në orën pesë dhe bie të fle shumë vonë; gjithë ditën e lume isha nën presion nga mendimi se kishte shumë gjëra që nuk kisha mundur t’i bëja; dhe tash që kam mbaruar me sistemin e dënimit, kam ndjesinë se kam parë gjithçka, por nuk i kam vënë re elefantët.

Meqë ra fjala, kam pasur durimin të bëj një census të mbarë popullsisë së Sahalinit. U solla nëpër të gjitha vendbanimet, u futa në secilën kasolle dhe fola me çdonjërin; përdora sistemin e letrave për realizimin e censusit dhe tashmë i kam regjistruar rreth dhjetë mijë të dënuar dhe kolonë. Me fjalë të tjera, këtu në Sahalin nuk ka të dënuar ose kolon që nuk ka folur me mua. Isha posaçërisht i suksesshëm me censusin e fëmijëve, për të cilin po ushqej shpresa të mëdha. 

Darkova te Landsbergu; u ula në kuzhinën e ish baroneshës Gembruk… i vizitova të gjithë njerëzit e famshëm. Isha i pranishëm në një fshikullim, pas të cilit për nja tri a katër net pashë ëndrra me ekzekutues dhe ndihmës të revoltuar. Kam folur me njerëz të lidhur për kamionësh. Njëherë, derisa isha duke pirë çaj në një minierë, Borodavkini, dikur tregtar nga Petersburgu që ishte i dënuar për zjarrvënie, nxori një lugë çaji nga xhepi dhe ma dha dhe, për t’i rënë trup, më kanë lëshuar nervat dhe jam zotuar se këmba ime nuk do të shkelë më në Sahalin.

Duhej të të shkruaja më shumë, por në kabinë është një zonjë që po zgërdhihet dhe dërdëllit pareshtur. Nuk kam fuqi të shkruaj. Ajo është duke qeshur dhe llomotitur prej dje në mbrëmje. 

Kjo letër do të sillet përreth Amerikës, por unë vetë me gjasë nuk do ta bëjë këtë. Të gjithë thonë se rruga amerikane është e ngadalshme dhe më e shtrenjtë. 

Nesër do të shoh Japoninë, ishullin Matsmai. Tani ora është dymbëdhjetë e natës. Është terr në det, po fryn era. Nuk e di si mund të vazhdojë kështu avullorja, si do ta gjejë drejtimin, kur njeriu nuk sheh gjë dhe mbi të gjitha në këto ujëra kaq të trazuara dhe të panjohura si këto të Gjirit të Tartarit.

Kur e mendoj se jam dhjetë mijë verste larg botës sime më mbyt apatia. Duket sikur nuk do të kthehem në shtëpi as pas njëqind vjetësh. Zoti të dhëntë shëndet dhe lumturi. Ndihem i trishtuar.

/ Marrë nga ‘The Complete Works of Anton Chekhov’ Delphi, 2011

/Përkthimi: Gazeta Express