Demenca nuk është e pashmangshme: Shkencëtarët tregojnë si mund të parandalohen miliona raste

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

16/01/2026 18:46

Miliona raste të demencës mund të parandalohen përmes ndryshimeve të thjeshta në stilin e jetesës, thonë ekspertë kryesorë botërorë, të cilët kanë publikuar një “hartë rruge” për të frenuar këtë sëmundje.

Në një raport të ri konsensusi, shkencëtarët paraqesin 56 rekomandime të bazuara në prova shkencore, që synojnë uljen drastike të rrezikut nga demenca. Ato përfshijnë trajtimin e humbjes së dëgjimit, kontrollin e tensionit të lartë të gjakut, luftimin e izolimit social, përmirësimin e mesazheve të shëndetit publik, adresimin e faktorëve mjedisorë stresues dhe sigurimin e financimit të qëndrueshëm për parandalimin.

Paneli i ekspertëve i bën thirrje Qeverisë që të rishikojë urgjentisht qasjen ndaj kujdesit për demencën, duke paralajmëruar se pa një strategji kombëtare të koordinuar, miliona raste të parandalueshme do të vazhdojnë të shfaqen.

Dr. Harriet Demnitz-King, autorja kryesore e studimit nga Universiteti Queen Mary i Londrës, tha se shkenca mbi parandalimin e demencës është tashmë e qartë, por ende nuk është përkthyer në politika konkrete.

“Ne e dimë se rreziku i demencës mund të ulet, por kjo njohuri nuk është shndërruar ende në një strategji të qartë qeveritare,” tha ajo.

“Njerëzit kanë nevojë për udhëzime të qarta dhe të bazuara në prova për mbrojtjen e shëndetit të trurit, por shpesh informacioni që marrin është konfuz ose i bën të ndihen të fajësuar.

Ajo që na duhet tani është veprim i koordinuar dhe strukturor, për politika parandalimi që të jenë të drejta, realiste dhe të përshtatura me jetën reale të njerëzve.”

Raporti mbështetet në gjetjet e Komisionit Lancet të vitit 2024, i cili identifikoi 14 faktorë rreziku të modifikueshëm për demencën dhe arriti në përfundimin se pothuajse gjysma e rasteve të Alzheimerit mund të parandalohen. Këta faktorë përfshijnë kolesterolin e lartë, humbjen e patrajtuar të dëgjimit dhe shikimit, mungesën e aktivitetit fizik, izolimin social dhe ekspozimin afatgjatë ndaj ndotjes së ajrit – probleme që, sipas autorëve, ende nuk po adresohen seriozisht në nivel popullate.

Duke publikuar gjetjet në revistën shkencore Nature Reviews Neurology, studiuesit theksuan se, në mungesë të një kure ose qasjeje të gjerë në trajtime efektive, parandalimi është çelësi përballë rritjes së ndikimit të demencës.

Profesor Charles Marshall, bashkautor i studimit, tha se nevojitet veprim urgjent, duke qenë se demenca është tashmë shkaku kryesor i vdekjeve në Mbretërinë e Bashkuar.

“Na duhet dëshpërimisht një plan i qartë i shëndetit publik për ta përmirësuar këtë situatë,” u shpreh ai.

“Shpresojmë që ky konsensus të çojë në mesazhe më të mira publike për demencën, njohje dhe menaxhim më të mirë të gjendjeve që rrisin rrezikun, si dhe në strategji strukturore për përmirësimin e shëndetit të trurit dhe kërkime që mbulojnë boshllëqet ekzistuese të njohurive.”

Sipas panelit, përpjekjet për parandalim funksionojnë më mirë kur mesazhet e shëndetit publik fokusohen në faktorë rreziku që njerëzit mund t’i ndryshojnë dhe për të cilët ka prova të forta se reduktojnë rrezikun e demencës. Mesazhe të drejtpërdrejta dhe të qarta, si p.sh. “Humbja e peshës mund të ulë rrezikun e demencës”, janë më efektive sesa paralajmërime të paqarta ose gjuhë teknike, dhe shmangin ndjenjën e fajit apo mbingarkesës tek publiku.

Ekspertët rekomandojnë gjithashtu përdorimin e termit të përgjithshëm “demencë”, në vend që të theksohen në mënyrë të veçantë nënlloje si sëmundja e Alzheimerit, për të rritur kuptimin e publikut. Ata paralajmërojnë se nuk duhet pritur një kurë e ardhshme hipotetike, por duhet veprim kombëtar që tani.

“Nuk mund të përballojmë të presim për prova klinike që mund të mos realizohen kurrë,” thuhet në raport.

Gjetjet theksojnë izolimin social, tensionin e lartë të gjakut dhe humbjen e dëgjimit si objektivat më të fuqishëm për parandalim, në përputhje me studime të mëparshme të Lancet. Si pasojë, autorët kërkojnë akses universal në aparate dëgjimi, masa për reduktimin e ekspozimit ndaj zhurmave të dëmshme dhe përmirësim të zbulimit dhe trajtimit të kolesterolit të lartë tek personat mbi 40 vjeç – masa që, sipas tyre, mund të ulin ndjeshëm normat e demencës në brezat e ardhshëm.

Aktualisht, rreth 900 mijë persona jetojnë me demencë në Mbretërinë e Bashkuar, një shifër që pritet të rritet në mbi 1.6 milion deri në vitin 2040. Demenca është shkaku kryesor i vdekjeve, me më shumë se 74 mijë vdekje në vit.

Në Shtetet e Bashkuara, vlerësohet se rreth 6.7 milionë persona mbi moshën 65 vjeç jetojnë me demencë, përfshirë Alzheimerin. Kjo shifër pritet të arrijë pothuajse 14 milionë deri në vitin 2060, me rreth 120 mijë vdekje në vit të lidhura vetëm me Alzheimerin.

Ndërkohë, gazeta Daily Mail ka nisur fushatën “Defeating Dementia” për të rritur ndërgjegjësimin, për të nxitur diagnostikimin e hershëm, për të siguruar më shumë fonde kërkimore dhe për të përmirësuar kujdesin për pacientët dhe familjet e tyre. Pavarësisht ndikimit shkatërrues, organizatat bamirëse paralajmërojnë se pacientët me demencë përballen me kosto të larta kujdesi, mbështetje të fragmentuar dhe mungesë të barnave efektive në sistemin shëndetësor publik.

Në të njëjtën kohë, demenca merr shumë më pak fonde kërkimore sesa sëmundje të tjera madhore si kanceri, ndonëse i kushton ekonomisë britanike rreth 42 miliardë paund në vit. Organizatat paralajmërojnë se progresi mund të ngadalësohet edhe më tej, pasi demenca është hequr së fundmi nga udhëzimet zyrtare të planifikimit të NHS-it, duke sinjalizuar se po humbet prioritetin. /GazetaExpress/