Claire Tabouret sjell dritë të re në Notre Dame

Arte

Gazeta Express

06/02/2026 20:26

Pesë vjet pas zjarrit që shkatërroi pjesën më të madhe të katedrales, artistja Claire Tabouret shpjegon se si dritaret e saj me qelq të ngjyrosur do t’i japin Notre Dame një pamje moderne dhe “gjestin bashkëkohor” që premtoi Emmanuel Macron.

Para se të zgjidhej nga më shumë se 100 artistë për të dizajnuar gjashtë dritaret e reja, Tabouret kishte vetëm një grup të zgjedhur admiruesish, përfshirë miliarderin dhe koleksionuesin e artit François Pinault, por nuk ishte një emër i njohur për publikun e gjerë. Sot, fama e saj ka ndryshuar. Në fund të muajit të kaluar, ekspozita e parë retrospektive e veprave të saj u hap në Museum Voorlinden pranë Hagesë. Në Paris, dizajnet e saj të dritareve shfaqen në Grand Palais para se të vendosen në Notre Dame më vonë këtë vit, me një kosto të parashikuar prej 4 milionë eurosh.

Tabouret nuk merr kritikët personalisht. “Janë njerëz që urrejnë projektin, pa marrë parasysh çfarë,” thotë ajo. “Ata as nuk kanë parë me vëmendje dizajnet. Shpërndajnë urrejtje online, por mesazhet tregojnë se nuk e kuptojnë temën. Dhe unë po marr shumë dashuri gjithashtu.”

Ekspozita në Voorlinden, Weaving Waters, Weaving Gestures, demonstron shumëllojshmërinë e artit të saj dhe eksploron identitetin dhe marrëdhëniet njerëzore përmes pikturave mbi kanavacë, pellush, Plexiglas, bronz dhe qeramikë. Ngjyrat janë gjithmonë intensive dhe të gjalla.

Tabouret nuk mendoi menjëherë të aplikonte për dritaret e Notre Dame. Pas zjarrit në prill 2019, Macron premtoi rindërtimin e katedrales brenda pesë vjetësh me një “gjest bashkëkohor”, duke hapur rrugën për idetë më të çuditshme: një spire xhami, një flakë prej fibrash karboni, pishinë mbi çati, apo kopsht të mbuluar. Ideja për të zëvendësuar dritaret e paprekura në gjashtë kapelat në krahun jugor të katedrales shkaktoi polemika.

Ekzistojnë dritare monokrome shtatë metra të larta, të vendosura në shekullin e 19-të, që vlerësohen më shumë historikisht sesa estetikisht. Një komitet kulturor dhe Akademia e Arteve të Bukura ishin kundër planit për zëvendësim, dhe aktivistët nuk e bënë dot të ndalohej. “Më intrigoi,” thotë Tabouret. “Nuk është shumë franceze të ndryshosh gjëra, dhe kjo më dukej e guximshme dhe e freskët.”

Ajo u përfshi në garë dhe në fund u përzgjodh nga një shortlist prej tetë artistësh. Temë specifike ishte Pëntkosta, momenti biblik kur Shpirti i Shenjtë zbret mbi apostuj, duke shënuar fillimin e kishës. Tabouret krijoi 60 skica për gjashtë dritaret, duke eksploruar narrativën me grupe njerëzish, det të trazuar dhe pemë të lëkundura nga era, në një paletë të gjallë ngjyrash blu, të kuqe, të gjelbër dhe vjollcë.

Dritaret prodhohen në Atelier Simon-Marq, një punëtori xhami pothuajse 400-vjeçare, ku më parë kanë punuar artistë si Marc Chagall dhe Joan Miró. Çdo dritare përbëhet nga rreth 50 copa qelqi të ngjyrosur. Autoritetet kishtare i dhanë Tabouret “liri të plotë artistike” dhe kërkuan vetëm që ajo të mos pengonte dritën e bardhë të brendshme të katedrales.

“Kur jeton në një vend me kaq histori dhe trashëgimi, nuk mund ta ngrish kohën,” thotë Tabouret. “Pyetja është si të krijojmë një dialog harmonik midis shtresave të reja në ndërtesa si Notre Dame.”

Tabouret, 44 vjeçe, ka lënë SHBA-në vitin e kaluar dhe tani jeton 90 minuta në jug të Parisit me bashkëshortin amerikan dhe dy vajzat e tyre të vogla, si dhe me një koleksion kafshësh shtëpiake. Në studio ajo ndjehet më e gjallë, ndërsa ekspozitat e saj, nga veshjet e pikturuara deri te skicat gjigante, tregojnë energjinë dhe pasionin e saj për artin bashkëkohor. /GazetaExpress/