Banania pa mite: Përfitime, rreziqe dhe sa duhet konsumuar

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

19/02/2026 19:15

Banania është një nga ushqimet më të zakonshme në Britani, e konsumuar çdo ditë nga miliona njerëz dhe shpesh e konsideruar si ushqimi “ideal për shëndetin”.

E lirë, praktike për t’u marrë me vete dhe natyrshëm e ëmbël, banania është fruti më i shitur në Mbretërinë e Bashkuar dhe SHBA. Prej dekadash ajo lidhet me aktivitetin fizik, shëndetin e zemrës, tretjen më të mirë dhe energjinë e shpejtë.

Megjithatë, vitet e fundit ka qenë edhe objekt kritikash: disa e konsiderojnë shumë të pasur me sheqer, shumë niseshte ose problematike për nivelin e sheqerit në gjak.

Pra, a është banania vërtet e shëndetshme apo një frut i keqkuptuar?

E kultivuar fillimisht në Azinë Juglindore mbi 7,000 vjet më parë, banania u përhap nëpër botë përmes rrugëve tregtare dhe dikur konsiderohej luks ekzotik. Në Britani u bë gjerësisht e disponueshme vetëm në fund të shekullit XIX, kur anijet me avull dhe frigoriferët e bënë importin më të lirë.

Sot, banania e verdhë Cavendish dominon raftet e supermarketeve dhe një britanik mesatar konsumon rreth 20 banane në vit. Megjithatë, ndikimi i saj ushqyes varet shumë nga mënyra dhe momenti i konsumimit.

Për të ndarë faktet nga mitet, Dr. Duane Mellor, dietolog i licencuar dhe pedagog i lartë në Aston Medical School, iu përgjigj pyetjeve kryesore.

A janë bananet të shëndetshme apo thjesht “sheqer i fshehur”?

Banania kritikohet shpesh për përmbajtjen e sheqerit, sidomos krahasuar me fruta si manaferrat apo mollët. Një banane mesatare përmban rreth 14 gramë sheqer natyral dhe 100–110 kalori.

Por, sipas Dr. Mellor, fokusi vetëm te sheqeri është mashtrues. Ndryshe nga ëmbëlsirat apo pijet e sheqerosura, sheqeri i bananes shoqërohet me fibra, ujë dhe mikronutrientë, të cilët e ngadalësojnë tretjen dhe shmangin rritjet e menjëhershme të sheqerit në gjak.

Studime të mëdha mbi popullatën tregojnë vazhdimisht se konsumimi i frutave të plota, përfshirë bananet, lidhet me shëndet më të mirë kardiovaskular dhe vdekshmëri më të ulët, jo me shtim në peshë apo dëme metabolike.

Kaliumi dhe zemra: A janë bananet kaq të veçanta?

Banania është e njohur për përmbajtjen e lartë të kaliumit (rreth 350–400 mg për frut). Kaliumi është thelbësor për funksionimin e nervave, tkurrjen e muskujve dhe ritmin e rregullt të zemrës, si dhe ndihmon në uljen e tensionit të gjakut duke kundërshtuar efektet e kripës.

Megjithatë, Dr. Mellor paralajmëron se roli i bananes shpesh mbivlerësohet: patatet e pjekura, kajsitë e thata apo rrushi i thatë janë burime edhe më të pasura me kalium. Pra, banania kontribuon në shëndetin e zemrës, por nuk është burimi i vetëm apo më i mirë.

A ndihmojnë bananet shëndetin e zorrëve?

Një banane mesatare përmban rreth 3 gramë fibra, që ndihmojnë tretjen dhe rregullsinë e zorrëve. Por efekti më interesant vjen nga niseshtja rezistente, veçanërisht te bananet jeshile.

Kjo lloj niseshteje nuk tretet nga organizmi, por fermentohet nga bakteret e zorrëve, duke prodhuar substanca që lidhen me shëndet më të mirë të aparatit tretës, rregullim të metabolizmit dhe ulje të rrezikut për kancer të zorrës së trashë. Me pjekjen, kjo niseshte shndërrohet në sheqer, duke e bërë bananen më të ëmbël, por më pak të dobishme për florën e zorrëve.

A ndryshon vlera ushqyese sipas pjekurisë?

Po, ndjeshëm. Bananet pak të papjekura çlirojnë energji më ngadalë dhe mbajnë më gjatë ndjesinë e ngopjes, duke shkaktuar rritje më të qëndrueshme të sheqerit në gjak. Bananet shumë të pjekura ofrojnë energji më të shpejtë dhe janë më të përshtatshme para aktivitetit fizik intensiv.

Nuk ekziston “banania më e shëndetshme” absolute – zgjedhja varet nga nevojat e trupit në atë moment.

Sa banane duhet të konsumohen në ditë?

Sipas NHS, një banane mesatare përbën një nga pesë porcionet ditore të frutave dhe perimeve. Megjithatë, rekomandohet të mos konsumohen më shumë se një ose dy banane në ditë, si pjesë e një diete të balancuar dhe të larmishme.

Kush duhet të ketë kujdes?

Personat me sëmundje të avancuara të veshkave duhet të kufizojnë ushqimet e pasura me kalium. Po ashtu, njerëzit që marrin barna që rrisin nivelin e kaliumit dhe disa persona me sindromën e zorrës së irrituar mund të përjetojnë shqetësime nga bananet shumë të pjekura.

A mund të konsumohen tepër shumë banane?

Po. Një rast i njohur është ai i Peter Andre, i cili në vitin 2010 u shtrua në spital pasi, sipas tij, kishte konsumuar shumë banane dhe kishte rritur ndjeshëm nivelin e kaliumit.

Sipas NHS, një i rritur ka nevojë për rreth 3,500 mg kalium në ditë. Studime, përfshirë një analizë nga National Institute of Mental Health, sugjerojnë se konsumimi i mbi 20 bananeve në ditë mund të çojë në hiperkalemi – një gjendje që shoqërohet me rrahje të çrregullta të zemrës, vështirësi në frymëmarrje, të përziera dhe dhimbje gjoksi.

Cila është mënyra më e shëndetshme për t’i konsumuar?

Gabimi më i shpeshtë është të konsiderohen bananet të barasvlershme me të gjitha frutat e tjera. Ato kanë më shumë energji dhe nuk duhet të zëvendësojnë gjithë konsumin ditor të frutave.

Ekspertët sugjerojnë 3–4 banane në javë, të kombinuara me fruta dhe perime të ndryshme. Konsumimi i bananes së bashku me proteina ose yndyrna të shëndetshme (si kos, arra apo fara) ngadalëson tretjen dhe ndihmon në kontrollin e sheqerit në gjak, duke e bërë atë më të ngopshme dhe më të balancuar për organizmin. /GazetaExpress/