Astronomët zbulojnë një nga strukturat më të mëdha rrotulluese në Univers

Mistere

Gazeta Express

04/12/2025 21:35

Astronomët kanë zbuluar një nga strukturat më të mëdha rrotulluese në Univers, dhe kjo mund të ndihmojë në kuptimin e mënyrës se si u formua Rruga e Qumështit.

Duke përdorur disa nga teleskopët më të fuqishëm në botë, një ekip studiuesish ka gjetur më shumë se 280 galaksi të shtrira në një linjë nëpër kozmos.

Këto galaksi ndodhen brenda një filamenti të madh gazi dhe materie të errët, që rrotullohet rreth boshtit të vet, si një “petë gjigante kozmike”.

Sipas studiuesve, ky filament dhe qindra galaktikat brenda tij rrotullohen me shpejtësi mbi 246,000 milje në orë (396,000 km/h).

Megjithëse shtrihet për 50 milionë vite dritë nëpër Univers, filamenti ka vetëm 163,000 vite dritë gjerësi.

Prof. Matt Jarvis, bashkëautor nga Universiteti i Oksfordit dhe Universiteti i Western Cape, tha për Daily Mail:

“Filamenti është i gjatë dhe i hollë. Nëse ta kishim në përmasa të një petëje të zakonshme, do të ishte vetëm disa milimetra i trashë. Por rrezja e filamentit është rreth 10 miliardë herë largësia midis Tokës dhe Diellit.”

Në studimin e tyre të publikuar në Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, prof. Jarvis dhe bashkëautorët u fokusuan në 14 galaksi brenda këtij filamenti.

Këto galaksi të pasura me hidrogjen shtrihen në një linjë 5.5 milionë vite dritë e gjatë dhe 117,000 vite dritë e trashë.

Për kontekst, kjo pjesë është më shumë se 1.3 milion herë më e gjatë se distanca midis Diellit dhe yllit më të afërt, Proxima Centauri.

Ndërsa studiuesit kanë harta dy-dimensionale për të gjitha 280 galaksitë në linjë, vëzhgimet e reja lejojnë ndjekjen e 14 galaksive në 3D, duke mundësuar studimin e rrotullimit me saktësi të lartë.

Galaksitë në anët e filamentit lëvizin në drejtim të kundërt, duke sugjeruar se e gjithë struktura rrotullohet.

Më intriguese, shumë galaksi brenda filamentit rrotullohen në të njëjtin drejtim si vetë filamentit. Prof. Jarvis thotë se është shumë e mundshme që edhe shumica e 280 galaksive të tjera të rrotullohen në të njëjtën mënyrë.

Dr. Lyla Jung, bashkë-udhëheqëse nga Universiteti i Oksfordit, shpjegon:

“Mund ta krahasosh me karuselin e filxhanëve në një park argëtimi. Çdo galaksi është si një filxhan që rrotullohet, por platforma e madhe – filamenti kozmik – gjithashtu rrotullohet.”

Filamentet kozmike janë ndër strukturat më të mëdha në Univers dhe shtrihen në një rrjet të madh të njohur si rrjeti kozmik.

Ato funksionojnë si autostrada kozmike, duke lidhur klasterët e mëdhenj galaktikë dhe duke lejuar lëvizjen e gazit dhe galaksive ndërmjet tyre.

Fakti që galaksitë në filament rrotullohen në të njëjtin drejtim tregon se strukturat kozmike mund të ndikojnë fuqishëm në rrotullimin e galaksive.

Dr. Jung shton:

“Çfarë e bën këtë strukturë të jashtëzakonshme nuk është vetëm madhësia, por përputhja e rrotullimit dhe lëvizja e përgjithshme. Kjo na jep një vështrim të rrallë se si galaksitë fitojnë rrotullimin nga strukturat më të mëdha ku jetojnë.”

Ky filament mund të shërbejë si rast studimi ideal për të kuptuar formimin e galaksive në Universin e hershëm.

Dr. Madalina Tudorache, bashkë-udhëheqëse nga Universiteti i Oksfordit, thotë:

“Filamenti është një rekord fosil i rrjedhave kozmike. Na ndihmon të kuptojmë si galaksitë fitojnë rrotullimin dhe si rriten me kalimin e kohës.”

Studiuesit vërejnë se filamentit i duket i ri dhe i qetë, me galaksi të pasura me hidrogjen, që është shenjë se janë në faza të hershme të formimit të yjeve.

Gjithashtu, hidrogjeni është i ndjeshëm ndaj lëvizjes, duke e bërë këtë filament një model të shkëlqyer për të parë se si gazi rrjedh në galaksi.

Prof. Jarvis përfundon:

“Kuptimi se si formohen dhe evoluojnë strukturat në Univers na ndihmon të kuptojmë si galaksi si Rruga e Qumështit janë formuar.” /GazetaExpress/