Astronomët vëzhgojnë lindjen e një prej objekteve më ekstreme të universit për herë të parë

Mistere

Gazeta Express

12/03/2026 20:49

Astronomët kanë vëzhguar për herë të parë lindjen e një prej objekteve më ekstreme të universit – një magnetar që përmban masën e 500,000 Tokave brenda një sferë vetëm 12 milje të gjerë.

Magnetarët janë një lloj ylli neutroni, objekte jashtëzakonisht të dendura të përbëra kryesisht nga neutronë të ngjeshur ngushtë, që formohen nga bërthama e një ylli masiv pas kolapsit të tij gjatë një supernove.

Ajo që i dallon magnetarët nga yjet e tjerë neutron është se ata kanë fushat magnetike më të fuqishme të njohura në univers. Për kontekst, fusha magnetike e Tokës ka një vlerë rreth një Gauss, ndërsa një magnet frigoriferi mat rreth 100 Gauss. Magnetarët, nga ana tjetër, kanë fusha magnetike që arrijnë rreth një milion miliard Gauss.

Shkencëtarët vëzhguan një supernove super-luminare të quajtur SN 2024afav për më shumë se 200 ditë. Normalisht drita e një supernove zbehet pasi arrin shkëlqimin maksimal, por SN 2024afav pulsonte ndërsa zbehej, duke prodhuar impulse të vogla drite.

Ata teorizuan se mbeturinat e yllit kishin formuar një disk gazi që rrotullohej pasi kishin rënë përsëri brenda magnetarit, dhe boshti i rrotullimit të diskut ishte i pjerrët si pasojë e relativitetit të përgjithshëm, sipas studimit të tyre të botuar në Nature.

Sipas teorisë së relativitetit të Einstein-it, drite pulsuese ishte rezultat i një objekti masiv që rrotullohej dhe përplasë “të qetësuar” kohë-hapësirën rreth vetes – pra, një magnetar.

Shkencëtarët besojnë se të dhënat provojnë se ata kanë vëzhguar formimin e një magnetari ndërsa bërthama e një supernove super-luminare kolapsonte brenda vetes.

Alex Filippenko, profesor i astronomisë në University of California, Berkeley dhe bashkëautor i studimit, e quajti këtë “dëshmi përfundimtare” të ekzistencës së një magnetari.

Ai tha për The Times: “Të shohësh një efekt të qartë të teorisë së përgjithshme të relativitetit të Einstein-it është gjithmonë emocionuese, por ta shohësh për herë të parë në një supernove është veçanërisht shpërblyese.” /GazetaExpress/