Adachi, kinemaja politike dhe Japonia sot

Arte

Gazeta Express

24/02/2026 20:08

Regjisori japonez Masao Adachi, ish-anëtar i Ushtrisë së Kuqe Japoneze, flet për filmin e tij më të ri Escape, për revolucionin, zhgënjimet e kinemasë radikale dhe gjendjen politike të Japonisë bashkëkohore.

Muajin e kaluar, në të njëjtën ditë kur në Institute of Contemporary Arts në Londër u shfaq Revolution+1 – një rrëfim i trilluar mbi jetën e Tetsuya Yamagami, vrasësit të ish-kryeministrit japonez Shinzo Abe – një gjykatë në Japoni e dënoi Yamagamin me burgim të përjetshëm. Për Adachin, ky përkim nuk ishte thjesht rastësi, por dëshmi e mënyrës se si kinemaja e tij gjithmonë ka sfiduar kufirin mes artit dhe realitetit politik.

Në kuadër të retrospektivës “In Focus”, ICA shfaqi edhe filmin e tij të vitit 1969 AKA Serial Killer, vepër që e vendosi Adachin si pionier të “teorisë së peizazhit”, si dhe premierën britanike të Escape. Ky film i ri trajton historinë e Satoshi Kirishima, një anarkist i kërkuar për dekada, fotografia e të cilit varej në stacione policie në të gjithë Japoninë, derisa ai doli nga fshehja pak para vdekjes së tij dy vjet më parë.

Adachi shpjegon se filmi synon të çmontojë mitin e ndërtuar rreth Kirishimës. “Në mendjet e njerëzve ishte ngulitur një imazh i vetëm – ai i të arratisurit. Mua më interesonte kontrasti mes atij imazhi dhe fytyrës së tij të qeshur, njerëzore,” thotë ai. Escape nuk jep përgjigje të drejtpërdrejta, por ngre pyetjen pse Kirishima zgjodhi të zbulojë identitetin e tij pas kaq shumë vitesh.

Interesi i Adachit për këtë figurë lidhet ngushtë me jetën e tij. I lindur në vitin 1939, ai u formua në një Japoni të tronditur nga humbja e Luftës së Dytë Botërore, pushtimi amerikan dhe rikthimi në pushtet i figurave si Nobusuke Kishi, gjyshi i Abe-s dhe një nga themeluesit e Partisë Liberal Demokratike. Si student në Nihon University, Adachi u përfshi në lëvizje avangardë që synonin të shkrinin teorinë radikale me filmin, por shumë shpejt këto ide dolën në rrugë.

Në vitin 1960, protestat masive kundër rinovimit të traktatit të sigurisë SHBA–Japoni, të njohura si lëvizja Anpo, shënuan një pikë kthese për brezin e pasluftës. Edhe pse Kishi u detyrua të japë dorëheqjen, traktati u miratua dhe zhgënjimi ishte i thellë. “U ndjeva i pafuqishëm, i mposhtur,” kujton Adachi. “Madje mendova të kthehesha në fshatin tim dhe të nisja gjithçka nga e para si fermer.”

Besimin te kinemaja ia riktheu filmi Night and Fog in Japan i Nagisa Ōshima, i cili tregoi se filmi mund të përballej drejtpërdrejt me realitetin politik. Për shumë artistë të kohës, krijimi i formave të reja artistike ishte i pandashëm nga kërkimi i formave të reja politike.

Ndërkohë, një pjesë e aktivistëve u radikalizuan dhe iu bashkuan grupeve të majta ekstreme, si Fronti i Armatosur Anti-Japonez i Azisë Lindore, ku bënte pjesë edhe Kirishima. Adachi thekson se këto lëvizje lindën edhe nga përballja e dhimbshme me të kaluarën imperialiste të Japonisë dhe krimet e saj në Azi.

Pas ekstradimit dhe lirimit nga burgu në vitin 2000, Adachi nuk u distancua nga e kaluara e tij. Filmat e tij të vonshëm fokusohen te individë që kryejnë akte të dhunshme dhe më pas përballen me pasojat shoqërore. Ai ndoqi nga afër edhe gjyqin e Yamagamit, i cili gëzoi një farë simpatie publike për shkak të rrethanave personale që e shtynë drejt aktit të tij.

Sipas Adachit, ndryshe nga rinia e viteve 1960–70, Yamagami veproi i vetëm. “Veprimi i tij ishte thellësisht individual, jo kolektiv,” thotë ai, duke argumentuar se atomizimi i shoqërisë japoneze sot e bën pothuajse të pamundur ndërtimin e lëvizjeve të përbashkëta.

Duke folur për të tashmen politike, Adachi shpreh shqetësim për drejtimin e vendit nën kryeministren Sanae Takaichi dhe forcimin e së djathtës ekstreme. Ai paralajmëron se ndryshime të tilla, përfshirë përpjekjet për të hequr klauzolën pacifiste nga kushtetuta, mund të thellojnë krizat sociale dhe ekonomike.

Megjithatë, regjisori 86-vjeçar sheh edhe shenja shprese. Filma të rinj si Happyend i Neo Sora tregojnë një rikthim të kinemasë politike. “Nuk jam gjithmonë i kënaqur me radikalitetin e tyre,” pranon Adachi, “por i mbështes plotësisht përpjekjet e brezit të ri. Në punët e tyre shoh dëshirën për t’iu përgjigjur botës përmes artit politik.”

Për Adachin, kinemaja mbetet ende një mjet për të kuptuar, sfiduar dhe ndryshuar realitetin – edhe kur revolucioni duket i largët. /GazetaExpress/