A është ky sekreti i një jete më të gjatë? Studimi zbulon se personat që jetojnë mbi 100 vjet kanë më shumë ADN nga gjuetarët parahistorikë

Shneta tjera

Gazeta Express

16/12/2025 19:43

Disa ia atribuojnë fatit, të tjerë një filxhani çaji çdo ditë – por sekreti i jetës deri në 100 vjeç mund të fshihet në ADN-në tonë, sugjeron një studim i ri shkencor.

Sipas kërkimit, personat që jetojnë mbi një shekull kanë më shumë ADN të trashëguar nga gjuetarët–mbledhës parahistorikë, krahasuar me pjesën tjetër të popullsisë.

Studiuesit analizuan strukturën gjenetike të mbi 1,000 italianëve, nga të cilët 333 ishin mbi 100 vjeç. Më pas, rezultatet u krahasuan me gjenome të lashta nga grupe parahistorike, përfshirë barinjtë e Epokës së Bronzit dhe fermerët neolitikë nga Lindja e Mesme.

Analiza tregoi se personat që kishin arritur moshën 100-vjeçare mbanin më shumë gjene të lidhura me Gjuetarët–Mbledhës Perëndimorë të Evropës (WHG), një popullsi që jetoi rreth 9,000–14,000 vjet më parë, pas Epokës së Akullnajave.

Ky grup i lashtë njihej për lëkurë të errët, sy të çelët dhe trup të fuqishëm, ndërsa mënyra e tyre e jetesës bazohej në gjueti dhe mbledhje të një larmie burimesh natyrore – rrënjë, lajthi, drerë dhe ushqime të tjera sezonale, në një klimë gjithnjë e më të ngrohtë.

“Analizat tona treguan për herë të parë se individët me jetëgjatësi të jashtëzakonshme kanë një lidhje më të fortë gjenetike me prejardhjen WHG,” shkruajnë autorët në revistën shkencore GeroScience.

“Në veçanti, zbuluam një kontribut më të madh të kësaj trashëgimie gjenetike tek italianët mbi 100 vjeç, duke sugjeruar se ky komponent paraneolitik mund të jetë ende i dobishëm për jetëgjatësinë sot.”

Studiuesit nga Universiteti i Bolonjës theksuan se personat mbi 100 vjeç mbartnin një numër dukshëm më të lartë mutacionesh të lidhura me gjuetarët–mbledhës, ndërsa asnjë prejardhje tjetër gjenetike nuk rezultoi e lidhur qartë me jetë më të gjatë.

Megjithatë, mekanizmat biologjikë pas këtij zbulimi mbeten të paqartë dhe kërkojnë studime të mëtejshme, pasi ende nuk dihet saktësisht si ndikon kjo ADN në jetëgjatësi.

Trashëgimia e gjuetarëve–mbledhës në historinë njerëzore

Gjuetia dhe mbledhja kanë luajtur një rol kyç në historinë e njerëzimit, me prova që tregojnë se kjo mënyrë jetese ekziston prej rreth dy milionë vjetësh.

Para se kjo të bëhej mënyra dominuese e jetesës, njerëzit e hershëm ishin kryesisht mbledhës mbetjesh, duke u ushqyer me mbetjet e grabitqarëve, bimë të egra, insekte dhe mjaltë.

Grupet e gjuetarëve–mbledhës ishin zakonisht të vogla – nga familje të zgjeruara deri në banda me rreth 100 persona – dhe lëviznin shpesh për shkak të nevojës për territore të gjera.

Edhe pse bujqësia u përhap gjerësisht rreth 12,000 vjet më parë, shumë sjellje të gjuetarëve–mbledhës mbijetuan deri në kohët moderne. Madje, 500 vjet më parë, grupe të tilla ekzistonin ende në disa pjesë të Evropës dhe në gjithë Amerikën.

Sot, këto komunitete janë shumë të rralla, me popullin Hadza në Tanzani që konsiderohet një nga grupet e fundit që jeton ende sipas këtij modeli tradicional.

Kush ishte “Njeriu i Cheddar-it”?

Një nga gjuetarët–mbledhës më të famshëm është Cheddar Man, skeleti i të cilit u zbulua në vitin 1903 në Shpellën Gough, në Somerset të Britanisë.

Ai jetoi rreth 10,000 vjet më parë dhe konsiderohet skeleti më i vjetër pothuajse i plotë i Homo sapiens-it i gjetur ndonjëherë në Britani.

Shkencëtarët besojnë se dieta e tij përbëhej nga fara, arra, drerë të kuq, aurochs (lopë të egra gjigante) dhe peshq uji të ëmbël. Një vrimë e madhe në kafkën e tij sugjeron se ai vdiq në mënyrë të dhunshme, ndoshta në të njëzetat e jetës.

Gjenetikisht, Cheddar Man i përkiste të njëjtit grup Gjuetarësh–Mbledhës Perëndimorë, paraardhësit e të cilëve kishin migruar nga Lindja e Mesme pas Epokës së Akullnajave. Sot, rreth 10% e britanikëve të bardhë kanë prejardhje nga ky grup.

Jetëgjatësia sot: gjenet dhe stili i jetesës

Falë përparimeve në shkencë dhe kujdes shëndetësor, sot më shumë njerëz se kurrë po jetojnë mbi 100 vjet.

Sipas të dhënave të fundit, në vitin 2024 mbi 16,600 persona në Mbretërinë e Bashkuar ishin 100 vjeç ose më shumë – më shumë se dyfishi krahasuar me vitin 2004. Gratë ishin gati katër herë e gjysmë më të shumta se burrat në këtë grupmoshë.

Personi më jetëgjatë i dokumentuar ndonjëherë ishte francezja Jeanne Louise Calment, e cila jetoi 122 vjet e 164 ditë. Ajo ia atribuonte jetëgjatësinë e saj një filozofie të thjeshtë:

“Nuk debatoj kurrë me askënd. Dëgjoj dhe bëj atë që dua.”

Ekspertët që kanë studiuar jetëgjatësinë bien dakord se faktorë si aktiviteti fizik, besimi, dashuria, shoqëria dhe ndjenja e qëllimit janë thelbësore. Këta elementë përbëjnë bazën e të ashtuquajturave “Zona Blu” – rajone ku njerëzit jetojnë rregullisht mbi 100 vjet.

Edhe aktivitete të thjeshta, si ecja e përditshme, janë treguar se rrisin jetëgjatësinë, ndërsa studimet tregojnë vazhdimisht se vetmia është e dëmshme për jetën. /GazetaExpress/