Ekspertët paralajmërojnë: Ilaçet për ADHD mund të shkaktojnë probleme serioze me tretjen

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

20/07/2026 11:31

Qindra mijëra persona që përdorin ilaçe për trajtimin e ADHD-së mund të përballen me efekte anësore të forta në sistemin tretës, përfshirë diarre, kapsllëk, dhimbje barku dhe nevojë të menjëhershme për të shkuar në tualet.

Ekspertët paralajmërojnë se medikamentet stimuluese, si metilfenidati, i njohur edhe me emrin tregtar “Ritalin”, mund të ndikojnë në sinjalet që shkëmbehen mes trurit dhe zorrëve, duke përshpejtuar lëvizjet e sistemit tretës.

Për disa pacientë, simptomat bëhen aq të vështira sa i detyrojnë ta ndërpresin trajtimin, edhe pse më pas duhet të përballen sërish me problemet e vëmendjes, impulsivitetit dhe hiperaktivitetit.

Pacientët tregojnë për efekte të rënda anësore

Një grua shkroi në rrjetet sociale se vizitat e shpeshta në tualet i kishin shkaktuar hemorroide të dhimbshme.

Hemorroideve zakonisht u referohen venave të fryra në pjesën e poshtme të rektumit ose rreth anusit. Edhe pse lidhen më shpesh me kapsllëkun, sforcimi dhe pastrimi i shpeshtë gjatë diarresë mund t’i shkaktojnë ose përkeqësojnë ato.

“Për ta thënë në mënyrë delikate, zorrët po më punojnë shumë më tepër se zakonisht dhe kjo m’i ka acaruar hemorroidet”, shkroi ajo.

“Deri javën e kaluar situata ishte e përballueshme, por tani dhimbjet janë bërë shumë të forta. Mëngjeset nuk janë aspak të këndshme.”

Një përdoruese tjetër tregoi se kishte përjetuar probleme të pakontrollueshme me tretjen, fryrje të fortë të barkut dhe të përziera.

Pacientë të tjerë kanë raportuar se ilaçet i detyrojnë të vrapojnë menjëherë drejt tualetit, ndërsa për disa diarreja është kthyer në pjesë të përditshmërisë gjatë trajtimit.

“Ishte një makth i vërtetë për mua. Në fund vendosa ta ndërpres trajtimin”, deklaroi një grua e re.

Shqetësime edhe për efektet në zemër

Paralajmërimet për problemet e tretjes vijnë pas shqetësimeve të ngritura lidhur me ndikimin e ilaçeve për ADHD-në te personat me probleme të padiagnostikuara të zemrës.

Organizata britanike “Cardiac Risk in the Young” ka paralajmëruar se shumë persona mund të mos e dinë se kanë një sëmundje kardiovaskulare, derisa të ndodhë një episod serioz, si aritmia apo sulmi në zemër.

Disa ilaçe stimuluese mund ta përshpejtojnë ritmin e zemrës dhe ta rrisin tensionin e gjakut. Megjithatë, mjekët në Britani nuk janë gjithmonë të detyruar të kryejnë kontrolle të plota kardiologjike përpara përshkrimit të tyre.

Rreth 190 mijë persona në Mbretërinë e Bashkuar vlerësohet se përdorin aktualisht ilaçe për ADHD-në.

Vitin e kaluar u raportua edhe rasti i 28-vjeçarit Jacob Wooderson nga Londra, i cili humbi jetën nga sindroma e vdekjes së papritur aritmike, pasi doza e ilaçit Elvanse, i njohur si lisdexamfetaminë, ishte rritur.

Elvanse u rendit mes faktorëve që kontribuuan në vdekjen e tij. Ai ishte diagnostikuar me ADHD vetëm gjashtë muaj më parë.

Mjekja ligjore Sarah Bourke kërkoi atëherë që autoritetet britanike të nisnin një hetim për sigurinë e këtij medikamenti, por një procedurë e tillë nuk u hap.

Çfarë është ADHD-ja?

ADHD-ja është një gjendje neurozhvillimore që ndikon në mënyrën se si komunikojnë pjesë të ndryshme të trurit.

Ajo mund të shkaktojë vështirësi me përqendrimin, kontrollin e impulseve, hiperaktivitetin, gjumin dhe funksionet ekzekutive, të cilat janë të rëndësishme për planifikimin dhe ndjekjen e udhëzimeve.

Më parë konsiderohej një gjendje relativisht e rrallë, që prekte kryesisht fëmijët dhe veçanërisht djemtë.

Megjithatë, në Mbretërinë e Bashkuar tashmë janë diagnostikuar rreth 750 mijë fëmijë dhe 1.5 milionë të rritur.

Me rritjen e ndërgjegjësimit, është shtuar ndjeshëm edhe përdorimi i ilaçeve.

Numri i grave që marrin medikamente për ADHD-në është rritur rreth 20 herë në 15 vitet e fundit, ndërsa te burrat rritja ka qenë rreth 15-fish.

Mjekët kërkojnë monitorim të kujdesshëm

Psikiatri James Arkell thotë se shumica e mjekëve janë të vetëdijshëm për ndikimin që ilaçet stimuluese mund të kenë në sistemin tretës dhe se pacientët duhet të monitorohen vazhdimisht.

“Duhet t’i dëgjojmë pacientët dhe të kuptojmë nivelin e problemeve që kanë me zorrët”, deklaroi ai.

“Shpesh duhet të gjejmë ekuilibrin e duhur: një dozë që sjell përfitime për simptomat e ADHD-së, por që nuk ndikon rëndë në funksionimin e zorrëve.”

Disa pacientë përjetojnë diarre, ndërsa të tjerë vuajnë nga kapsllëku i rëndë dhe mund të kenë nevojë për laksativë.

Leyla Hannbeck, nga Shoqata e Farmacive të Pavarura, thotë se efektet anësore mund të përfshijnë gjithashtu humbje të oreksit, të përziera, dhimbje të forta stomaku dhe jashtëqitje të shpeshta.

“Simptomat mund të jenë shumë të ngjashme me ato të sindromës së zorrës së irrituar”, shpjegoi ajo.

Si ndikojnë ilaçet në zorrë?

Në Britani, për ADHD-në përdoren kryesisht ilaçe stimuluese, megjithëse ekzistojnë edhe alternativa jostimuluese. Të dyja llojet duhet të përshkruhen nga një specialist, si psikiatri.

Në medikamentet stimuluese përfshihen metilfenidati, që shitet me emra si “Ritalin”, “Concerta” dhe “Delmosart”, si dhe deksamfetamina dhe lisdexamfetamina, e njohur si “Elvanse” në Britani dhe “Vyvanse” në Shtetet e Bashkuara.

Këto ilaçe rrisin aktivitetin e dopaminës dhe noradrenalinës, dy substanca kimike të trurit që lidhen me vëmendjen, motivimin dhe kontrollin e impulseve.

Kjo mund ta përmirësojë përqendrimin dhe t’i zvogëlojë simptomat e hiperaktivitetit, por njëkohësisht mund të ndikojë edhe në organe të tjera.

Sipas doktorit Arkell, medikamentet kanë një efekt të ngjashëm me adrenalinën.

“Zorrët përmbajnë receptorë që reagojnë ndaj substancave kimike të trurit të aktivizuara nga ilaçet stimuluese”, shpjegoi ai.

“Kjo mund të ndikojë në lëvizjen e muskujve të zorrëve, përfshirë rritjen e peristaltikës, pra kontraktimet që e shtyjnë ushqimin dhe mbetjet përmes sistemit tretës.”

Ilaçet mund të ndikojnë edhe në mukusin që lubrifikon zorrët dhe e lehtëson kalimin e jashtëqitjes.

Njëkohësisht, ato mund të ndryshojnë çlirimin e acetilkolinës, neurotransmetues që ndihmon në relaksimin e muskujve të tretjes. Ky mekanizëm mund të kontribuojë në shfaqjen e diarresë.

Ndryshimi i dozës mund të bëjë diferencën

Ekspertët theksojnë se reagimi ndaj ilaçeve ndryshon nga një person te tjetri.

“Një ilaç që nuk i përshtatet një pacienti mund të jetë alternativa më efektive dhe më e tolerueshme për dikë tjetër”, deklaroi Hannbeck.

“Edhe doza ka shumë rëndësi. Ndonjëherë një ndryshim i vogël mund të sjellë një përmirësim të madh të efekteve anësore.”

Ka gjithashtu të dhëna se disa medikamente mund të ndikojnë në ekuilibrin e baktereve të zorrëve, megjithëse kjo lidhje ende nuk është kuptuar plotësisht.

Disa pacientë pretendojnë se konsumimi i ilaçit së bashku me kos i ka ndihmuar në zvogëlimin e shqetësimeve.

“Ushqimet e fermentuara, si kosi, mund ta ndihmojnë shëndetin e mikrobiomës së zorrëve dhe ndoshta të zvogëlojnë problemet e stomakut”, tha Hannbeck.

Dr. Arkell këshillon gjithashtu shmangien e kafesë.

“Shpesh duhet t’ua kujtoj pacientëve të mos konsumojnë kafe. Kombinimi i kafeinës me ilaçin mund ta çrregullojë seriozisht sistemin tretës”, shpjegoi ai.

“Ndonjëherë vetëm ky ndryshim i vogël i eliminon efektet anësore. Në raste të tjera nevojitet më shumë punë, por shumica e pacientëve mund të gjejnë një zgjidhje në bashkëpunim me mjekun që ua ka përshkruar terapinë.”

Pacientët këshillohen të mos e ndërpresin apo ndryshojnë dozën e ilaçeve pa u konsultuar fillimisht me specialistin. /GazetaExpress/