Testi 30-sekondësh që tregon forcën fizike

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

13/05/2026 21:04

Një test i thjeshtë 30-sekondësh mund të ndihmojë në vlerësimin e shëndetit fizik në moshë të madhe dhe, sipas një studimi të ri, mund të lidhet edhe me rrezikun për vdekje të parakohshme.

Bëhet fjalë për testin “ulje-ngritje nga karrigia”, i cili mat sa herë një person arrin të ngrihet nga një karrige dhe të ulet përsëri brenda 30 sekondave. Studiuesit zbuluan se personat që kishin rezultat më të ulët në këtë test kishin më shumë gjasa të vdisnin nga çdo shkak gjatë periudhës së ndjekjes, krahasuar me ata që kishin nivele normale force.

Studimi, i publikuar në Journal of Sport and Health Science, përfshiu 1,876 të rritur të moshës 65 vjeç e lart. Pjesëmarrësit u vlerësuan përmes një karrigeje dhe një kronometri, duke u ngritur dhe ulur sa më shumë herë të ishte e mundur brenda 30 sekondave.

Më pas, studiuesit përdorën numrin e përsëritjeve, gjatësinë, peshën trupore dhe lartësinë e karriges për të llogaritur fuqinë fizike të secilit pjesëmarrës, të shprehur në vat për kilogram të peshës trupore.

Rezultatet treguan se personat me fuqi të ulët në këtë test kishin rrezik më të lartë për vdekje nga çdo shkak. Te gratë me rezultate të ulëta, rreziku për vdekje ishte afërsisht dyfish më i lartë, ndërsa te burrat ishte rreth 57% më i lartë.

Sipas pragjeve të përdorura nga studiuesit, kufiri për burrat ishte 2.53 vat për kilogram të peshës trupore, ndërsa për gratë 2.01 vat për kilogram. Më shumë se gjysma e pjesëmarrësve, rreth 57%, rezultuan nën këto nivele.

Kjo tregon se fuqia e ulët muskulore nuk është një problem i rrallë. Ajo prek më shumë se 45% të të rriturve mbi 65 vjeç dhe është më e përhapur sesa humbja e masës muskulore e lidhur me moshën, e cila vlerësohet se prek 10 deri në 16% të të moshuarve.

Lidhja me shëndetin e kockave

Studimi zbuloi gjithashtu se fuqia e ulët fizike lidhej me rrezikun për fraktura, por në mënyra të ndryshme te gratë dhe burrat.

Te gratë, rreziku më i madh lidhej me frakturat e ijës, të cilat janë ndër dëmtimet më serioze dhe më kufizuese për të moshuarit. Gratë me fuqi të ulët në testin e ulje-ngritjes kishin 3.25 herë më shumë gjasa të kishin pësuar frakturë të ijës gjatë vitit të mëparshëm, krahasuar me gratë me fuqi normale. Mes grave me fuqi të ulët, 4.5% kishin pasur frakturë të ijës, kundrejt vetëm 1% të atyre me fuqi normale.

Te burrat, fuqia e ulët lidhej më shumë me historikun e rrëzimeve dhe frakturave në pjesë të ndryshme të trupit, jo domosdoshmërisht vetëm me frakturat e ijës. Burrat me fuqi të ulët kishin 73% më shumë gjasa të kishin raportuar një rrëzim gjatë vitit të kaluar dhe 86% më shumë gjasa të kishin raportuar ndonjë lloj frakture.

Studiuesit sugjerojnë se ndryshimi mund të lidhet me ndryshimet hormonale te gratë pas menopauzës, të cilat përshpejtojnë uljen e densitetit kockor dhe e bëjnë zonën e ijës më të ndjeshme ndaj dëmtimeve pas rrëzimeve.

Në përfundim, autorët shkruan se fuqia e ulët relative në testin ulje-ngritje lidhej me frakturat e ijës te gratë, ndërsa te burrat me rrëzime dhe fraktura të përgjithshme. Te gratë, ajo parashikonte edhe më shumë shtrime në spital. Si te burrat, ashtu edhe te gratë, fuqia e ulët lidhej me qëndrime më të gjata në spital dhe rrezik më të lartë vdekjeje nga çdo shkak.

Nuk është testi i vetëm

Kjo nuk është hera e parë që aftësia për t’u ngritur nga pozicioni ulur përdoret si tregues i plakjes së shëndetshme.

Një studim i publikuar në vitin 2012 në European Journal of Preventive Cardiology analizoi aftësinë e njerëzve për t’u ulur dhe ngritur nga dyshemeja pa ndihmë. Në studimin brazilian morën pjesë 2,002 persona të moshës 51 deri në 80 vjeç, të cilët u ndoqën mesatarisht për gjashtë vjet.

Rezultatet treguan se ata që kishin nevojë të përdornin të dyja duart dhe gjunjët për t’u ulur dhe ngritur nga dyshemeja kishin gati shtatë herë më shumë gjasa të vdisnin brenda gjashtë viteve, krahasuar me ata që mund ta bënin pa mbështetje. Sipas studiuesve, kjo lidhej me nivelin më të dobët të forcës muskuloskeletore.

Për ta provuar këtë test, duhet të uleni nga pozicioni në këmbë në dysheme pa përdorur duart, krahët ose gjunjët për t’u mbështetur. Më pas, duhet të ngriheni sërish pa përdorur duart, krahët ose gjunjët, nëse është e mundur. Kryqëzimi i këmbëve gjatë uljes ose ngritjes mund të ndihmojë në ruajtjen e ekuilibrit, ndërsa mbajtja e krahëve anash mund të ofrojë stabilitet.

Si të ruani forcën

NHS rekomandon ushtrime force dhe fleksibiliteti për të rritur forcën muskulore, për të ruajtur densitetin e kockave, për të përmirësuar ekuilibrin dhe për të ulur dhimbjet e kyçeve.

Këto ushtrime këshillohet të bëhen të paktën dy herë në javë dhe mund të përfshijnë ngritje peshash, ushtrime me shirita rezistence, punë të rënda në kopsht si gërmimi, ngjitje shkallësh, ecje në terren të pjerrët, çiklizëm, kërcim, pompa, ulje-ngritje, squat dhe joga.

Përveç kësaj, rekomandohen edhe 150 minuta aktivitet kardio në javë, si ecje e shpejtë, vrap i lehtë, not ose çiklizëm. /GazetaExpress/