Si ndikon duhani në rritjen e rrezikut për demencë

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

09/04/2026 20:18

Ekspertët kanë identifikuar një mekanizëm të ri që shpjegon se si pirja e duhanit mund të rrisë rrezikun për demencë, duke treguar se mushkëritë kanë një rol të drejtpërdrejtë në shëndetin e trurit.

Studime të mëparshme kanë treguar se pirja e rëndë e duhanit në moshë të mesme lidhet me më shumë se dyfishimin e rrezikut për zhvillimin e demencës, përfshirë Sëmundja e Alzheimerit, dekada më vonë.

Një studim i ri nga University of Chicago sugjeron se nikotina mund të aktivizojë një rrugë biologjike të panjohur më parë, e cila ndihmon në shpjegimin e kësaj lidhjeje.

Studiuesit zbuluan se disa qeliza të specializuara në mushkëri, të quajtura qeliza neuroendokrine pulmonare (PNECs), lëshojnë grimca shumë të vogla të njohura si ekzosome në përgjigje të nikotinës. Këto ekzosome ndërhyjnë në mënyrën se si truri rregullon hekurin – një proces thelbësor për funksionimin e shëndetshëm të qelizave nervore.

Çrregullimi i këtij ekuilibri mund të dëmtojë neuronet, të shkaktojë stres në sistemet energjetike të tyre dhe të kontribuojë në procese që lidhen me sëmundje neurodegjenerative si Sëmundja e Parkinsonit.

Sipas studiuesve, ky zbulim forcon idenë e një “boshti mushkëri–tru”, duke treguar se mushkëritë nuk janë vetëm viktimë e tymit të duhanit, por edhe një organ aktiv që ndikon në funksionimin e trurit.

Studimi, i publikuar në Science Advances, është bazuar në modele laboratorike dhe kërkime me qeliza burimore. Megjithatë, shkencëtarët theksojnë se nevojiten studime të mëtejshme për ta konfirmuar këtë mekanizëm tek njerëzit.

Ekipi kërkimor po shqyrton gjithashtu mundësinë e bllokimit të këtyre ekzosomeve, si një mënyrë e mundshme për të zhvilluar terapi që mbrojnë trurin nga dëmet e shkaktuara nga duhani.

Ndërkohë, normat e duhanpirjes në Mbretëria e Bashkuar kanë rënë në nivele rekord, por ritmi i rënies është ngadalësuar dhe në disa zona madje ka rritje. Të dhënat më të fundit tregojnë se rreth 9.1% e të rriturve pinin duhan në vitin 2024, ndërsa përdorimi i cigareve elektronike është rritur ndjeshëm, sidomos tek të rinjtë.

Autoritetet po përpiqen ta përshpejtojnë këtë progres përmes një ligji të ri për duhanin dhe produktet elektronike, i cili synon krijimin e një “gjenerate pa duhan”. Sipas propozimit, personat e lindur pas 1 janarit 2009 nuk do të lejohen kurrë ligjërisht të blejnë produkte duhani.

Projektligji përfshin gjithashtu masa më të rrepta për kontrollin e cigareve elektronike, duke kufizuar reklamimin, aromat dhe paketimin.

Mbi 1,200 profesionistë të shëndetësisë – përfshirë mjekë dhe infermierë – kanë mbështetur këto masa, duke i konsideruar thelbësore për uljen e duhanpirjes dhe parandalimin e varësisë nga nikotina tek brezat e rinj. /GazetaExpress/