“Të frikësosh është e mirë”: Udhëtimi nën tokë në filmimin e Underland

Arte

Gazeta Express

18/03/2026 22:23

Pak larg B3134 në Somerset, një hapësirë e fshehtë të çon në botën nën tokë. Hyrja më e vogël e Goatchurch Cavern, e njohur si Hyrja e Tregtarit, është aty ku unë po kaloj ngushtësinë.

Pas një rënieje mbi shkëmbin e lagësht, duke shqyer kostumin, përparoj ngadalë, herë duke u zvarritur, herë duke qëndruar në këmbë, duke kërkuar vend të mbështes këmbët në errësirë.

Jam këtu me regjisorin Robert Petit, që të më tregojë për eksperiencat e tij pesëvjeçare, në rrugën drejt krijimit të dokumentarit poetik Underland, i frymëzuar nga libri i suksesshëm i Robert Macfarlane, gjithashtu Underland (2019). Po zbresim 30 metra nën tokë në Boulder Chamber, ku ndërkohë do ta intervistoj për obsesionin e tij me botën nën sipërfaqe.

“Disa frikë është e mirë,” thotë Petit ndërsa zhytemi poshtë. Por jo shumë. “Hiperventilimi të merr oksigjenin.” Çfarë nëse frikësohem? Ose përkulet kyçi i këmbës? Ose bashkohem me mamuthët dhe luanët e Pleistocenit në regjistrin e fosileve? Nuk jam ende i trembur, por dëshiroj të jem mbi shkëmbinj, ku një dhi malore po kullot, duke më parë me përbuzje mua dhe njerëzit e tjerë poshtë.

Megjithatë, shumë të tjerë, përfshirë protagonistët e Petit, ndjehen ndryshe: në botën e poshtme ndihen të lirë, larg kufizimeve të sipërfaqes. Bradley Garrett, eksplorues urban dhe gjeograf, e përjeton këtë liri në kanalet e stuhisë së Las Vegas-it, ku ndjehet era e lirive dhe mbeturinave.

Petit gjithashtu ndihet i lirë poshtë tokës. “Jo vetëm sepse nuk ka wifi,” qesh ai. “Koha këtu ndryshon – ngadalësohet dhe bëhet më e trashë.” Megjithatë, ai ka lajmëruar ekipin e Mendip Cave Rescue që të zbresë në rast se nuk dalim në sipërfaqe deri në orën 15:30, për të mos humbur krejt lidhjen me kohën normale.

Ndërsa unë rrëshqas dhe bie, Petit 41-vjeçar lëviz rreth meje si një lope miqësore, vendos litarë dhe mbledh pajisjet e fotografit të Guardian, duke dhënë udhëzime që mund të na shpëtojnë jetën. “Mos zhytesh në Coal Chute!” thotë, duke treguar me dritën e kokës një humnerë. “Qëndro larg Jacob’s Ladder!” Çdo vend nën tokë ka emër ironik, nga Desolation Row deri te Abandon Hope. “Është si Alice në Wonderland,” thotë Petit, por unë ndjehem si Winnie the Pooh, duke u shqetësuar se do ngec mes shkëmbinjve të ngushtë deri sa shpëtimtarët të më nxjerrin.

Filmi i Petit fillon me kamerën duke zbritur poshtë një gropë në një plep të vjetër dhe nuk del më në sipërfaqe deri në fund. Nuk ka biseda në dhoma hoteli, zogj që këndojnë apo dritë dielli. Ky rregull krijues më kujton manifestin Dogme të Lars von Trier-it. Për Macfarlane, kjo përkujton rregullat strikte të autorëve francezë të Oulipo-s, si romanin La Disparition pa përdorimin e shkronjës “e”.

Filmi ndjek tre persona: Garrett në kanalizimet e Las Vegas-it, Fátima Tec Pool në shpellat e Yucatán-it, duke kërkuar gjurmët fosile të paraardhësve Maya, dhe Mariangela Lisanti në Kanada, duke përdorur skanerë për të eksploruar materien e errët nën sipërfaqe. Petit, i frymëzuar nga Werner Herzog dhe Joseph Conrad, e bën kamerën më shumë protagonist sesa dokumentues.

Macfarlane, megjithëse nuk shfaqet në ekran, ka bashkëpunuar në skenar, ndërsa narracionin e sjell Sandra Hüller, e nominuar për Oscar. Muzika shoqëruese nga Hannah Peel shton tensionin dhe magjinë e botës së poshtme.

Një mesazh kryesor i Underland është lidhja jonë me botën nën tokë: ajo që ruajmë, çfarë nxjerrim dhe çfarë humbasim, gjithçka që frikësohemi dhe çfarë duam të shpëtojmë. Për Petit, ky mesazh bëhet edhe personal kur lexon pasazhet për gjurmët fosile dhe ndjen humbjen e të afërmve të dashur.

Në fund, kur kthehemi në sipërfaqe, të njomur dhe të përgjumur, shpirti ndjehet i lehtësuar. Por udhëtimi nuk ka përfunduar: pak kilometra më tej, në fshatin Priddy, vizitojmë plepin e vjetër, ku fillon libri dhe filmi. Edhe pse trungu është thyer dhe duket i shuar, degë të reja rriten mbi të – shenjë se jeta dhe vdekja janë gjithmonë pranë.

Petit futet në një vrimë të njeriut të krijuar që çon tek rrjedha nëntokësore, duke eksploruar hyrjen drejt Underland. Pak sekonda më vonë shohmë fytyrën e tij të gëzuar nga poshtë duke na buzëqeshur – një shfaqje e pasionit dhe entuziazmit për botën që fshihet nën këmbët tona.

Underland në kinema në Mbretërinë e Bashkuar dhe Irlandë nga 27 marsi. /GazetaExpress/