Lufta e fjalëve: Si i emërton SHBA-ja operacionet ushtarake?

Lajme

Gazeta Express

05/03/2026 7:06

Derisa emrat e operacioneve ushtarake të Shteteve të Bashkuara zakonisht ndjekin një traditë të caktuar, “Tërbimi Epik” përbën shkëputje nga kjo praktikë.

Titulli i sulmeve të vazhdueshme amerikane ndaj Iranit, “Tërbimi Epik”, është “i pazakontë për shkak të ashpërsisë së tij”, tha për Radion Evropa e Lirë (REL) Mark Cancian, këshilltar i lartë në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare me seli në Uashington.

“Operacionet zakonisht kanë emra që i pëlqejnë një audience të gjerë, si për shembull, Liria e Irakut”, shtoi ai, duke iu referuar emrit zyrtar të pushtimit të Irakut në vitin 2003.

Ish-koloneli i marinës së SHBA-së thotë se emri për luftën kundër Iranit ka mundësi të jetë përzgjedhur nga një listë opsionesh të hartuar nga stafi ushtarak, “bazuar në perceptimin e tyre për atë që [sekretari amerikan i Mbrojtjes Pete Hegseth] dëshironte të përcillte”.

Gjatë planifikimit të operacioneve të mëparshme ushtarake amerikane, burime të brendshme kanë përshkruar lista “tri faqe të gjata” me emra të mundshëm dyfjalësh, nga të cilat udhëheqja zgjidhte njërin.

James Dawes, autor i një libri mbi gjuhën e luftës, pajtohet se ky emër përbën largim nga kodet e mëparshme amerikane, të cilat, sipas tij, “shpesh theksonin qëllimin moral dhe disiplinën”, si për shembull “Liri e Përjetshme”, emërtimi i pushtimit amerikan të Afganistanit në vitin 2001.

Sipas tij, “Tërbimi Epik ndryshon edhe nga emrat e mëparshëm të kësaj administrate që evokonin veprim të dhunshëm, si Çekani i Mesnatës apo Shtiza Jugore”.

Në kontrast, “Tërbimi Epik emërton një gjendje emocionale ekstreme, një zemërim që i reziston kontrollit”, tha Dawes për REL.

Në një studim të vitit 1995 nga Gregory Sieminski, oficer i ushtrisë amerikane, emrat e kodeve për operacionet ushtarake përshkruhen si “plumbi i parë, apo plumbi që shkrepet” në një konflikt, për shkak të ndikimit të tyre në opinionin publik.

Emrat e operacioneve, shkruante Sieminski, kanë disa audienca të mundshme. Përveç efektit të dukshëm motivues për trupat dhe publikun amerikan që mund të sjellë një titull i përshtatshëm, disa emra synojnë edhe armikun.

Një stërvitje e madhe e mbajtur në Arabinë Saudite para Luftës së Gjirit në vitin 1991 u quajt “Bubullima e Pashmangshme”, një emër që, sipas Sieminskit, synonte “qartësisht t’i frikësonte irakianët”.

Praktika e dhënies së emrave të koduar operacioneve ushtarake filloi gjatë Luftës së Parë Botërore, kur komandantët gjermanë që planifikonin sekuenca komplekse operacionesh nisën t’u vënin veprimeve ushtarake emra të paharrueshëm dhe ndonjëherë frymëzues.

Nga vitet 1920, SHBA-ja filloi t’i emërtonte operacionet sekrete sipas ngjyrave të letrave ku përpiloheshin planet. Tituj të përgjithshëm si “Plani i Portokalltë” lehtësonin komunikimin pa zbuluar hollësi mbi përmbajtjen e secilit plan.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, udhëheqja naziste gaboi kur u vuri operacioneve emra që linin të kuptohej për hollësi reale. Bisedat për “Operacionin Sealion” të Adolf Hitlerit u kapën nga britanikët, duke i ndihmuar ata të kuptonin se Gjermania planifikonte një pushtim amfib të ishujve britanikë.

Winston Churchill tregoi interes personal për emrat e operacioneve. Udhëheqësi britanik i kohës së luftës udhëzoi stafin ushtarak të mos zgjidhte tituj që “nënkuptonin një ndjenjë mburrjeje apo vetëbesimi të tepruar”, apo që kishin “karakter të pavlerë”.

Pas Luftës së Dytë Botërore, SHBA-ja nisi të deklasifikonte emrat e operacioneve për konsum publik, një vendim që barte rreziqe të konsiderueshme në aspektin e marrëdhënieve me publikun.

Forca e Kombeve të Bashkuara e udhëhequr nga SHBA-ja në Kore u përball me kritika për emrin “Operacioni Vrasësi”, një kundërofensivë gjatë Luftës së Koresë (1950–53), për të cilin diplomatët u ankuan se përkeqësonte marrëdhëniet me Kinën në atë kohë.

Gjatë Luftës së Vietnamit, presidenti amerikan i asaj kohe, Lyndon Johnson, ndërhyri personalisht për të ndryshuar emrin e një ofensive të madhe, fillimisht e quajtur “Operacioni Shtypës”, me emrin më pak brutal “Operacioni Krahu i Bardhë”.

Pas polemikave rreth operacioneve “Vrasësi” dhe “Shtypësi”, në vitet 1970 u vendosën udhëzime që këshillonin stafin të shmangte nofka “fyese ndaj shijes së mirë.”

Dokumenti përcaktonte gjithashtu që operacionet ushtarake amerikane të emërtoheshin me dy fjalë dhe të shmangnin marka tregtare ose fjalë që “shprehnin një shkallë të papajtueshme armiqësie me idealet tradicionale amerikane”.

Studimi i Sieminskit i vitit 1995 këshillon që ushtria të zgjedhë emra kuptimplotë dhe të paharrueshëm, duke rekomanduar njëkohësisht që të shmangen përpjekjet për të trajnuar personelin në krijimin e nofkave operative. Një detyrë kaq e ndërlikuar kuptimore, përfundon ai, “është art, jo shkencë”.