Një ditë në sallonin e Jaja-s

Arte

Gazeta Express

04/03/2026 21:41

Në një mëngjes përvëlues në Harlem, Nju Jork, dy gra hapin qepenat e një salloni flokësh për gërsheta. Duket si një ditë e zakonshme pune: parukieret dëgjojnë dëshirat e klienteve dhe i kthejnë në modele të ndërlikuara flokësh.

 Por, siç thotë dramaturgia Jocelyn Bioh, deri në mbrëmje “përfundojmë në një vend krejt ndryshe nga ai ku nisëm”.

Drama e saj fituese e çmimit Tony, Jaja’s African Hair Braiding (2023), ndjek 12 orë nga jeta e një salloni në Harlem. Stafi përbëhet kryesisht nga gra të Afrikës Perëndimore, që përpiqen të ndërtojnë jetën në SHBA, në një klimë ku emigracioni shpesh keqkuptohet dhe politizohet.

Bisedat e tyre prekin vështirësinë e të jetuarit në një vend të ri, sidomos në një shoqëri perëndimore si ajo amerikane.

Këtë muaj shfaqja vihet në skenë në Lyric Hammersmith, me regji nga Monique Touko, e cila pati sukses në të njëjtin teatër me një tjetër vepër të Bioh, School Girls; Or, The African Mean Girls Play. Nëse ajo dramë trajtonte çështje si ngjyra e lëkurës dhe standardet e bukurisë në një shkollë vajzash në Ganë në vitet ’80, kjo e reja fokusohet te një brez më i rritur emigrantesh në vitin 2019 – sërish përmes një hapësire të vetme, por kësaj here të kufizuar në një ditë pune, nga ora 9 e mëngjesit deri në 9 të mbrëmjes.

Vendndodhja e sallonit, pranë 125th Street – e njohur edhe si Martin Luther King Jr Boulevard – nuk është rastësi. Është një qendër historike e kulturës dhe politikës afro-amerikane. Bioh, që jeton në Harlem, donte të tregonte “diversitetin e asaj që jemi”, veçanërisht në një kohë kur administrata Trump po shtrëngonte ligjet e emigracionit. Për të, drama i jep fytyrë “njerëzve pas politikave”, duke shpalosur kompleksitetin, humorin, gëzimin dhe vështirësinë e përvojës së emigrantit.

Edhe pse publiku britanik mund të ketë një marrëdhënie tjetër me disa elemente të historisë, Touko thekson se shumë shikues – veçanërisht gratë e zeza – do ta ndjejnë ambientin si të njohur. “Ekuivalenti këtu është Peckham ose Brixton,” thotë ajo, zona londineze me komunitete të forta afro-karibiane dhe sallone flokësh që janë qendra sociale e kulturore.

Jaja, pronarja e sallonit, është kryesisht e munguar në skenë, por e pranishme në rrëfimet e të tjerave. Ajo përmendet si gruaja që u dha të gjithave një mundësi. Vajza e saj adoleshente, nxënëse e shkëlqyer pavarësisht dokumentacionit të pasigurt, zbulon një dimension tjetër të jetës së saj. Kur Jaja shfaqet më në fund, ajo hyn me një fustan nusërie ekstravagant, gati për t’u martuar me një pronar të bardhë. “Ky do të jetë fustani im i fundit si afrikane dhe i pari si amerikane,” thotë ajo, duke shpresuar të mbyllë kapitullin e ndërlikimeve me emigracionin dhe të “bëjë emër” në SHBA.

Por Bioh vë në pikëpyetje vetë ëndrrën amerikane. Ideali – para, 2.5 fëmijë, gardh i bardhë dhe një shtëpi e bukur – sipas saj është më shumë mit sesa realitet. “Nuk njoh asnjë amerikan që ta ketë arritur këtë,” thotë ajo. Në dramë, tensionet nuk janë vetëm me sistemin, por edhe mes afro-amerikanëve dhe emigrantëve afrikanë. Ndërsa dita përparon, publiku fillon të pyesë veten nëse përpjekja e Jaja-s për një jetë më të mirë brenda një sistemi që duket i ndërtuar kundër saj mund të përfundojë në zhgënjim.

E sjellë në Mbretërinë e Bashkuar në një moment kur emigracioni në SHBA është sërish në qendër të debatit, drama tingëllon edhe më urgjente. “Unë nuk e paraqes si ëndrrën amerikane, pikë,” thotë Bioh. “E paraqes si ëndrra amerikane – me pikëpyetje.” /GazetaExpress/