Festivali i Filmit në Berlin shkarkon drejtoreshën e tij, kthim pas mund të mos ketë

Arte

Gazeta Express

26/02/2026 20:09

Të organizosh një festival të madh ndërkombëtar filmi në Berlin ka qenë gjithmonë sfidë – ndoshta, siç treguan dy javët e fundit, një mision i pamundur.

Arsyeja kryesore është e thjeshtë: Berlini, ndryshe nga rivalët e tij kryesorë, është kryeqytet. Cannes, Venice, Toronto apo Sundance zhvillohen larg qendrave të pushtetit politik. Në Berlin, përkundrazi, ngjarjet botërore janë gjithmonë në prag të kinemasë – dhe shpesh hyjnë brenda saj.

Berlin International Film Festival – i njohur si Berlinale – e ka përqafuar prej kohësh këtë fat gjeografik. Ndryshe nga festivale si Cannes Film Festival apo Venice Film Festival, ai nuk është thjesht një trampolinë për industrinë e filmit, por edhe një festival i hapur për publikun, që shet bileta për qytetarët e zakonshëm të Berlinit – madje më i madhi në botë në këtë format. Por kjo hapje ka edhe koston e vet: korridoret e Berlinale Palast mbushen me kritikë vendas, të gatshëm të shohin çdo rënie cilësie apo mungesë yjesh si pasqyrim të statusit të tyre në rënie. Konferencat për shtyp janë plot me gazetarë politikë, të mësuar me përgjigje të drejtpërdrejta nga deputetët e Bundestag, jo me nuancat e regjisorëve. Ndërsa gala e mbylljes ndiqet nga politikanë që ndihen të detyruar të pozicionohen për ose kundër çdo deklarate nga skena.

Sikur të mos mjaftonte kjo, Berlinale zhvillohet në javët e fundit të dimrit gri e të zgjatur berlinez, kur qyteti është i lodhur dhe pret me padurim pranverën.

Ky është konteksti në të cilin Tricia Tuttle mori drejtimin e festivalit në vitin 2024. Dy vjet më pas, pas një tjetër edicioni të ngarkuar politikisht, ajo përballet me rrezikun e shkarkimit. Komisioneri gjerman për kulturën, Wolfram Weimer, thirri një mbledhje të jashtëzakonshme të bordit për të diskutuar fatin e saj. Zyra e tij njoftoi se Tuttle humbi mbështetjen pasi u fotografua pranë disa kineastëve me kefije dhe flamuj palestinezë – një veprim që nuk shkel asnjë ligj gjerman dhe që deri atëherë nuk ishte konsideruar skandal në shtypin kombëtar. Por ndarjet e forta mes konsensusit tradicional pro-Izrael në politikën gjermane dhe zërave pro-palestinezë në skenën artistike shumëetnike mjaftuan që kjo të shërbente si pretekst.

Vendimi përfundimtar u shty, por pas një qortimi kaq publik, është e vështirë të imagjinohet që Tuttle të qëndrojë – apo të dëshirojë të qëndrojë.

Vlen të theksohet se kritikat ndaj përmbajtjes politike apo artistike të Berlinales nuk janë të reja. Paraardhësit e saj, Carlo Chatrian dhe Mariette Rissenbeek, u kritikuan se ishin tepër “cinefilë” dhe jo mjaftueshëm popullorë, si dhe tepër pasivë përballë polemikave politike. Para tyre, Dieter Kosslick u kritikua për të kundërtën: tepër komercial dhe tepër i etur për ta theksuar karakterin “politik” të festivalit. Mandati ka qenë gjithmonë kontradiktor.

Tuttle, ish-drejtoreshë e BFI London Film Festival, u përpoq ta përmbushte këtë rol me transparencë më të madhe. Ajo mori pjesë personalisht në konferenca shtypi dhe në paraqitjet zyrtare me ekipet e filmave. Fotografia që duket se zemëroi Weimer-in u realizua pikërisht në një prej këtyre rasteve, me ekipin e filmit siriano-palestinez Chronicles from the Siege. Një javë më vonë, regjisori Abdallah al-Khatib akuzoi Gjermaninë nga skena për bashkëpërgjegjësi në “gjenocidin në Gaza”. Kur presidenti i jurisë Wim Wenders u sulmua për qëndrimet e tij, Tuttle e mbështeti hapur. Nëse kërkohej përgjegjësi publike, ajo e ofroi.

Është e vërtetë që Berlini po humbet terren si trampolinë për hite ndërkombëtare krahasuar me Kanën dhe Venecian. Këtë vit munguan yjet e mëdhenj në tapetin e kuq, ndërsa disa filma me emër kishin pasur premierat diku tjetër. Megjithatë, jo gjithçka është faji i Berlinit: vitin e kaluar festivali prezantoi Blue Moon të Richard Linklater, një nga filmat më të vlerësuar të vitit, edhe pse i anashkaluar më pas në garën e çmimeve. Po ashtu, nën drejtimin e mëparshëm, Berlinale i dha jehonë globale dokumentarit fitues të Oscar-it No Other Land.

Nëse Tuttle shkarkohet, kush do të pranojë të marrë në dorë një “kupë të helmuar”? Cili regjisor me reputacion ndërkombëtar do ta pranonte ftesën pa hezitim? Politikanët gjermanë flasin shpesh për Planungssicherheit – siguri dhe parashikueshmëri në planifikim – si thelbësore për industrinë përballë paqëndrueshmërisë globale. Por duket se kjo siguri nuk u ofrohet krijuesve artistikë. Mjafton të kujtojmë se drejtuesit artistikë të Kanës dhe Venecias kanë mbi një dekadë në poste.

Afera Tuttle ngjall jehonë të zymtë me krizën e festivalit të artit Documenta në Kassel, një tjetër përpjekje për ta hapur Gjermaninë ndaj botës – dhe botën ndaj Gjermanisë. Sapo autoritetet kuptojnë se jo të gjitha këndvështrimet globale përputhen me qëndrimet zyrtare gjermane, reagimi duket se është mbyllja dhe kontrolli.

Ndoshta organizimi i një festivali madhor që toleron kontradiktat e botës është tepër për qeverinë gjermane në këtë fazë. Ndoshta do të ishte më e lehtë të tërhiqej për disa vite në zonën e rehatisë dhe të organizonte një festival “jopolitik” diku më periferik – fjala vjen në Bonn. Me siguri festivale të tjera në radhë, si Locarno apo San Sebastián, do ta prisnin me kënaqësi këtë zhvillim. /GazetaExpress/