Zbulim i madh për demencën dhe kujtesën

Shneta tjera

Gazeta Express

25/02/2026 20:00

Shkencëtarët kanë zbuluar një përparim të rëndësishëm në kuptimin e plakjes së trurit, pas analizimit të mostrave të trurit të dhuruara për kërkime shkencore.

Studimi tregon se të ashtuquajturit “superagerë” – persona mbi moshën 80 vjeç me kujtesë dhe aftësi njohëse jashtëzakonisht të mira – kanë një aftësi shumë më të madhe për të prodhuar neurone të reja.

Neuronet janë qeliza të specializuara që transmetojnë sinjale elektrike jetike në trup. Që nga vitet 1980 dihet se edhe truri i të rriturve mund të krijojë neurone të reja, një proces i quajtur neurogjenezë. Por ky studim i ri tregon se ky mekanizëm është veçanërisht aktiv tek të moshuarit me funksion njohës të ruajtur në mënyrë të jashtëzakonshme.

Studiuesit zbuluan se truri i personave me shenja të hershme të rënies njohëse prodhonte shumë pak neurone të reja, ndërsa tek pacientët me Alzheimer kjo aftësi ishte pothuajse inekzistente. Në të kundërt, “superagerët” shfaqnin neurogjenezë të lartë, sidomos në zona kyçe të trurit që lidhen me kujtesën.

Aktualisht, rreth një milion njerëz mendohet se jetojnë me demencë në Mbretërinë e Bashkuar, dhe ky numër pritet të rritet për shkak të plakjes së popullsisë. Sipas studiuesve, këto gjetje mund të hapin rrugën për trajtime të reja të synuara, me qëllim ruajtjen e shëndetit njohës në moshë të thyer.

Ahmed Disouky nga University of Illinois Chicago theksoi se ky studim jep një mesazh shpresëdhënës për publikun: truri i plakur nuk është i dënuar domosdoshmërisht të përkeqësohet. Sipas tij, të kuptuarit se si disa njerëz arrijnë të ruajnë natyrshëm neurogjenezën mund të ndihmojë në zhvillimin e strategjive për mbrojtjen e kujtesës dhe funksioneve njohëse.

Edhe profesorja Orly Lazarov, nga Kolegji i Mjekësisë i së njëjtës universitet, e përshkroi studimin si një hap të madh përpara në kuptimin e mënyrës se si truri i njeriut mendon, krijon kujtime dhe plaket. Ajo shtoi se zbulimi i arsyeve pse disa trure plaken më shëndetshëm se të tjerët mund të çojë në zhvillimin e terapive për plakje të shëndetshme, rezistencë njohëse dhe parandalimin e Alzheimerit dhe demencave të ngjashme.

Duke iu referuar “superagerëve”, prof. Lazarov theksoi se diçka e veçantë në trurin e tyre u mundëson ruajtjen e një kujtese superiore, dhe sipas saj, neurogjeneza në hipokampus duket të jetë “përbërësi sekret” që e shpjegon këtë fenomen.

Rezultatet e studimit u publikuan në revistën shkencore Nature dhe në kërkim morën pjesë gjithashtu studiues nga Northwestern University dhe University of Washington. /GazetaExpress/