Tempull, bas dhe bekime: Pse tempujt e Tajvanit po shndërrohen në pista rave

Arte

Gazeta Express

24/02/2026 20:21

Kultura e vallëzimit në Tajvan përballet prej vitesh me kufizime të forta: bastisje të shpeshta të klubeve të natës dhe një klimë shoqërore ende konservatore.

Por një nismë e quajtur Temple Meltdown po ndjek një rrugë tjetër – duke e çuar muzikën “underground” në oborret e tempujve, nën “mbikëqyrjen” e perëndive.

Kur Andrew Dawson sjell sistemin e zërit në Puji Temple për festimet e Vitit të Ri Hënor, hyjnitë duken sikur vëzhgojnë gjithçka. Pas pirgut të altoparlantëve prej druri varet një medalion rrethor i Caishen, perëndia kineze e begatisë. Pak më tutje, familje të tëra djegin shkopinj të gjatë temjani për figurën mbrojtëse të tempullit, Chifu Wangye, një princ legjendar që thuhet se sakrifikoi veten për të shpëtuar fshatin nga murtaja.

Për disa, festa në një hapësirë fetare mund të duket e papërshtatshme. Për Dawson-in, që e organizon këtë seri prej tre vitesh, lidhja është e natyrshme. “Çdo tempull në Tajvan është i ndryshëm, sepse themeluesit kanë pasur vizione të ndryshme. Por pothuajse gjithmonë ka një shesh përpara ku njerëzit mblidhen, gatuajnë, shoqërohen,” shpjegon ai. Edhe atmosfera e festës së Vitit të Ri është e tillë: njerëz që lëkunden në ritëm, bisedojnë, pinë duhan, madje ushqejnë njëri-tjetrin me copa pule të skuqur tajvaneze.

Skena të tilla nuk kanë qenë të lehta për t’u ndërtuar. Deri në vitin 1987, Tajvani jetoi për dekada nën ligjin ushtarak, me ndalim grumbullimesh publike, sallash vallëzimi dhe aktiviteteve kulturore. Edhe pas heqjes së tij, ligje të sigurisë kombëtare dhe bastisje policore e mbajtën të kufizuar jetën e natës. Kjo trashëgimi e ka ushqyer një konservatorizëm shoqëror që ende ndihet.

Në tempuj, megjithatë, ka më shumë liri. “Nuk ka role të ngurta që duhen ndjekur,” thotë Dawson, i cili është kthyer në qytetin e nënës së tij për të bashkëpunuar me festivalin e fenerëve të Puji-t. Tajvani ka më shumë tempuj për frymë se çdo vend tjetër, dhe Tainan është një nga qytetet me dendësinë më të lartë në botë, ku budizmi, taoizmi dhe besimet popullore janë shkrirë aq shumë sa ritualet dhe arkitektura shpesh duken të pandashme.

Archi Tsai, një vendas i Tainan-it që siguron altoparlantët, e quan projektin unik. Ndryshe nga shumë vende fetare në Perëndim, tempujt këtu janë shpesh të hapur drejt rrugës, pa roje, duke e bërë adhurimin spontan dhe të ndërthurur me jetën e përditshme. “Që fëmijë, kjo është ajo që bëjmë: për festa, provime, apo edhe kur ke një ditë të keqe, ndalon dhe bën një lutje të vogël.”

Sistemi i zërit i Tsai-t lindi nga një përvojë personale: pas një festivali në Europë në vitin 2014, ai u “varësua” nga frekuencat e ulëta të basit dhe kaloi vite duke mësuar vetë ndërtimin e tyre, derisa krijoi një sistem të fuqishëm, ideal për reggae, dub dhe muzikë bas. Investimi ishte i madh, por ambicia po aq.

Tsai dhe Dawson besojnë se po ndryshojnë perceptimet e vjetra. Dikur, festa dhe alkooli shiheshin si shenja imoraliteti; sot, brezat e rinj po i shohin si pjesë të shprehjes kulturore. Tainan-i, i njohur si “Qyteti Feniks” për aftësinë e tij për t’u ringjallur pas pushtimeve dhe ndryshimeve historike, ofron një simbolikë të fortë për këtë risi. I ndërtuar për të “mbajtur feniksin brenda”, Puji Temple sot bekon edhe ritmet e basit.

“Kjo është feja jonë dhe kjo është kultura jonë,” thotë Tsai. “Ta bësh këtë ngjarje muzikore përpara tempullit është shumë pranë jetës sonë. Dhe kjo më pëlqen.” /GazetaExpress/