Fotografia e luftës si jetë personale

Arte

Gazeta Express

23/02/2026 19:49

Fotografja ukrainase Julia Kochetova nuk e mbulon luftën në Ukrainë si një vëzhguese e jashtme.

Ajo jeton në Kyiv, është ukrainase dhe fotografon pushtimin rus të vendit të saj, miqtë e saj dhe humbjet që i përkasin drejtpërdrejt jetës së saj.

Që nga përshkallëzimi brutal i luftës më 24 shkurt 2022 (pas nisjes së konfliktit në vitin 2014), çdo aspekt i ekzistencës së saj është formësuar nga lufta: zgjedhjet personale, marrëdhëniet, karriera.

Kochetova, 32 vjeçe, është njëkohësisht fotoreportere në vijën e parë, e trajnuar për ndihmën e parë në fushëbetejë, dhe një njeri me zakone krejt të zakonshme: lexon poezi, gatuan, flet për manikyr në Kyiv. Por mbi të gjitha, ajo ka organizuar më shumë funerale sesa duhet të përjetojë një njeri në një jetë.

E lindur dhe rritur në Vinnytsia, vajzë e një ekonomisti dhe e një pedagogeje të gjermanishtes, ajo u përball herët me pasojat e sulmeve ruse ndaj infrastrukturës energjetike, që e lanë kryeqytetin pa energji elektrike gjatë dimrit. Bashkëpunimi i saj i parë me The Guardian në tetor 2022 shënoi fillimin e një pune që sot është thelbësore për pasqyrimin e luftës nga ky medium.

Një nga momentet përcaktuese ishte sulmi i parë me dronë Shahed mbi Kyiv. Kochetova doli në rrugë me jelekun antiplumb dhe fotografoi njerëzit e strehuar në një parkim nëntokësor. Një imazh – një burrë me uniformë që mbron një grua të tmerruar – për të nuk flet për frikën, por për dashurinë dhe solidaritetin. “Ti qëndron, mbron tjetrin, përqafon fqinjin që mbijetoi,” thotë ajo.

Shpesh i referohen punës së saj si “projekt”, të titulluar War Is Personal, i cili i solli Çmimin World Press Photo në vitin 2024 dhe është baza e një ekspozite në Amsterdam. Por ajo këmbëngul: “Nuk është projekt, është jeta ime.” Ndryshe nga gazetarët e huaj, ajo dhe kolegët ukrainas, sipas saj, “kanë të njëjtat plagë si njerëzit që fotografojnë”.

Një nga fotografitë më të dhimbshme është realizuar në funeralin e Nadiia Halych, 24 vjeçe, dhe vajzës së saj dyvjeçare, të vrara nga një raketë ruse. Në qendër të imazhit është një vajzë e vogël që shikon arkivolin e fëmijës. “Ajo vajzë ishte më e guximshme se unë,” thotë Kochetova. Për të, kjo foto përmbledh realitetin e një lufte ku fëmijët varrosin fëmijë.

Një tjetër humbje personale ishte ajo e mikes së saj, mjekes ushtarake Iryna Tsybukh, e vrarë në front pak ditë para ditëlindjes së 26-të. Atëherë Kochetova e përjetoi drejtpërdrejt konfliktin mes dhimbjes personale dhe pranisë së kamerave në një funeral masiv. Ajo pranon se kamera ndonjëherë jep iluzionin e distancës, por përjetimi real e formëson si njeri dhe si fotografe.

Kochetova nuk beson se fotografia mund ta ndalë luftën apo të ndryshojë historinë, por beson fort në dokumentimin e së vërtetës. Kjo është veçanërisht e rëndësishme përballë përpjekjeve ruse për të rishkruar ngjarjet, siç po ndodh në Mariupol. Ajo përmend dokumentimin e rrethimit nga ekipi i regjisorit Mstyslav Chernov si dëshmi që faktet nuk mund të fshihen.

Fotografitë e saj nga pikat mjekësore, ushtarët e plagosur, apo varrezat masive pranë Izium, janë të mbushura me dinjitet dhe qetësi shqetësuese. Edhe kur nuk ka njerëz në kuadër, prania e tyre ndihet fort. Ajo e pranon paradoksin mes bukurisë së dritës dhe errësirës së vdekjes: “Dielli lind edhe pas ditës kur dikush vritet.”

Për Kochetovën, kjo nuk është fotografi lufte në kuptimin klasik. Është dëshmi e jetës së saj dhe e identitetit të saj. “Nuk je pemë, mund të largohesh,” i pat thënë një mik. Por ajo nuk u pajtua: rrënjët janë thelbësore për të kuptuar kush je dhe çfarë zgjedh në momentin më të vështirë të historisë së vendit tënd.

Në një autoportret të realizuar më 25 shkurt 2022, ajo shfaqet e ulur në dysheme, e vetme, e frikësuar. Kjo foto nuk do të jetë në ekspozitë, por është shndërruar në një vizatim nga miku i saj artist, Oleksandr Komiakhov. Kamera dhe jeleku antiplumb duken si një figurë tjetër njerëzore: një kujtesë se fotografia është lidhje, dhe se ajo nuk është vetëm. /GazetaExpress/