Antarktika ka “gropën e gravitetit” ku niveli i detit është 130 metra më i ulët

Mistere

Gazeta Express

17/02/2026 19:40

Antarktika fsheh shumë mistere, por një nga më të çuditshmet është një “gropë graviteti” gjigante nën akull.

Graviteti mund të duket i qëndrueshëm kudo, por fuqia e tij ndryshon mbi sipërfaqen e Tokës. Në zonat ku graviteti është më i dobët, uji i oqeanit mund të bjerë dukshëm nën nivelin mesatar, duke u drejtua drejt zonave me gravitet më të fortë.

Shkencëtarët e dinin prej vitesh se graviteti është më i dobët në një pjesë të Detit Ross në Antarktikë, ku niveli i detit bie 420 këmbë (rreth 130 m) nën ujin përreth. Tani, një grup studiuesish pretendon se më në fund e kanë zbuluar shkakun.

Kjo gropë e madhe, e quajtur Antarctic Geoid Low (AGL), është rezultat i lëvizjeve jashtëzakonisht të ngadalta të shkëmbinjve. Fillimisht 70 milion vjet më parë – kur dinosaurët ende sundonin Tokën – shkëmbinj me dendësi më të ulët u grumbulluan nën kontinentin e ngrirë dhe dobësuan tërheqjen e gravitetit.

Gropa filloi e vogël dhe më pas rriti fuqinë midis 50 dhe 30 milion vjetëve më parë, duke krijuar zhvendosjen e oqeanit që shohim sot.

Kur astronautët shikojnë Tokën nga Stacioni Ndërkombëtar Hapësinor, mund të duket si një top blu i lëmuar, por në realitet, planeti ynë ka formën e një “patateje të përthyer”. Kjo sipërfaqe e pabarabartë vjen nga zonat me gravitet të ndryshëm, të shkaktuara nga shpërndarja jo e barabartë e materialeve nën sipërfaqe.

Në zonat ku shkëmbi i ngrohtë nga manteli i Tokës ngrihet drejt sipërfaqes, densiteti më i ulët i shkëmbit bën që graviteti të jetë më i dobët. Që nga vitet 1940, studiuesit dinin se këto anomalitë gravitacionale krijojnë ulje të thella në oqean. Por kuptimi i mënyrës dhe shkakut të formimit të tyre qindra milje nën sipërfaqe është shumë më i vështirë.

Për të hartuar formimin e gropës së gravitetit antarktik, studiuesit kombinuan regjistrimet e tërmeteve nga e gjithë bota me një model kompjuterik të Tokës. Dr Alessandro Forte nga Universiteti i Floridës shpjegon: “Është sikur të bënim një skanim CT të gjithë Tokës, por nuk kemi rreze X si në një klinikë mjekësore. Ne kemi tërmete. Valët sizmike janë “drita” që ndriçon brendësinë e planetit.”

Duke analizuar se si tërmetet udhëtojnë përmes shkëmbinjve me densitete të ndryshme, studiuesit krijuan një hartë të brendësisë së Tokës. Pastaj, me model kompjuterik, ata parashikuan ku graviteti do të ishte më i fortë ose më i dobët sipas llojeve të shkëmbinjve.

Kur parashikimet përputheshin me të dhënat më të mira satelitore, ata kthyen kohën pas dhe panë formimin e gropës së gravitetit gjatë miliona viteve. Graviteti u formua ngadalë në fillim dhe më pas forcoi gjatë periudhës së Eocene Epoch, rreth 50 milion vjet më parë – koha kur klima e Antarktidës po ndryshonte fuqishëm dhe akullnajat po përparonin shpejt.

Shkencëtarët dyshojnë se mund të ketë lidhje midis formimit të gropës së gravitetit dhe akullnajave të kontinentit. Dr Forte thotë: “Nëse kuptojmë më mirë se si brendësia e Tokës ndikon në gravitet dhe nivelet e detit, fitojmë njohuri për faktorët që ndikojnë në rritjen dhe stabilitetin e akullnajave të mëdha.”

Gropa antarktike nuk është e vetmja e madhe në Tokë. Në Oqeanin Indian, Indian Ocean Geoid Low ka gravitet kaq të dobët sa uji bie 340 këmbë (103 m) nën nivelin normal. Studiuesit në Indi thonë se kjo u krijua nga pluma magme me densitet të ulët që ngrihej nga manteli i Tokës, e shkaktuar nga mbetjet e një pllake tektonike të zhytur, Tethys, kur India u bashkua me Azinë 50 milion vjet më parë. /GazetaExpress/