Shkencëtarët habiten nga një sistem planetar “i përmbysur”

Mistere

Gazeta Express

13/02/2026 21:25

Një sistem planetar i çuditshëm ka lënë shkencëtarët të habitur, pasi duket se është “i përmbysur”.

Ky sistem përbëhet nga katër planete që rrotullohen rreth një ylli të kuq të ftohtë dhe të dobët, të cilin shkencëtarët e kanë quajtur LHS 1903.

Zakonisht, planetet më afër yllit janë shkëmbore, ndërsa ato më larg janë gazi. Për shembull, në Sistemin Diellor, Merkur dhe Marsi janë planetet shkëmbore, ndërsa Jupiteri dhe Neptuni janë gazorë.

Megjithatë, ekspertët nga Universiteti i Warwick u befasuan kur zbuluan se ky sistem i ri sfidon këtë rregull.

Radhitja fillon me një planet shkëmbor, i ndjekur nga dy planete gazi, por planeti më i largët është sërish shkëmbor.

“Ky çrregullim i çuditshëm e bën sistemin unik – një sistem brenda-jashtë,” tha Dr Thomas Wilson, autori kryesor i studimit.

“Planetet shkëmbore zakonisht nuk formohen larg yllit të tyre, jashtë botëve gazi.”

Normalisht, planetet më afër yllit janë shkëmbore, sepse rrezatimi diellor i largon atmosferat e tyre gazi, duke lënë bërthamat e dendura dhe të forta. Planetet më të largëta mund të ruajnë atmosferat e tyre gazi.

Në studimin e tyre të fundit, ekipi përdori satelitin Cheops të Agjencisë Evropiane të Hapësirës (ESA) për të studiuar sistemin dhe zbuloi një planet shkëmbor në skajet e tij.

Fillimisht, studiuesit menduan se planetet shkëmbore dhe gazi mund të kishin shkëmbyer vendet ose se planeti shkëmbor kishte humbur atmosferën për shkak të një përplasjeje.

Por këto hipoteza u përjashtuan shpejt.

Ata gjetën prova se planetet nuk formoheshin njëkohësisht, por njëri pas tjetrit, nga planeti më i brendshëm tek ai më i jashtëmi.

“Kur u formua ky planet i fundit në skajin e sistemit, mund të kishte munguar gazi, që konsiderohet thelbësor për formimin e planetëve,” shpjegoi Dr Wilson.

“Megjithatë, këtu është një botë e vogël dhe shkëmbore, që sfidon pritshmëritë. Duket se kemi gjetur provën e parë për një planet që u formua në një mjedis pa gaz.”

A mbetet të shihet nëse ky sistem i çuditshëm “i përmbysur” është i vetmi i këtij lloji, apo ka të tjerë jashtë atij.

“Shumë gjëra mbi mënyrën se si formohen dhe evoluojnë planetet mbeten mister,” tha Maximilian Günther, shkencëtar i projektit Cheops në ESA.

“Të gjejmë shenja si kjo për të zgjidhur këtë enigmë është pikërisht qëllimi për të cilin u krijua CHEOPS.” /GazetaExpress/