Si u formuan blloqet e jetës në asteroidin Bennu

Mistere

Gazeta Express

10/02/2026 19:45

Shkencëtarët kanë zbuluar se si u formuan blloqet themelore të jetës në një asteroid 4.6 miliard vjeçar, një zbulim që mund të rishkruajë historinë e origjinës së njeriut.

Në 2023, misioni i NASA-s OSIRIS–REx rikuperoi 121.6 gramë material nga asteroidi Bennu ndërsa ai lëvizte nëpër sistemin diellor. Ky material shkëmbor përmbante molekula të quajtura aminoacide, të cilat bashkohen për të krijuar proteina – baza e çdo forme biologjike të njohur.

Si këto molekula u formuan mbi një shkëmb të ngrirë 168 milion kilometra larg Diellit ishte një mister i plotë – deri tani. Deri më tani, shkencëtarët mendonin se aminoacidet mund të formoheshin vetëm në prani të ujit të lëngshëm dhe kushteve të ngrohta.

Megjithatë, studiuesit nga Universiteti i Shtetit të Pensilvanisë zbuluan se këto aminoacide u formuan në një mjedis të ftohtë dhe radioaktiv në universin e hershëm. Ky zbulim sugjeron se përbërësit themelorë të jetës në Tokë mund të jenë sjellë nga asteroide të ngrira si Bennu.

Dr Allison Baczynski, bashkë-autore e studimit, thotë: “Tani duket se ka shumë kushte ku këto blloqe të jetës mund të formohen, jo vetëm në ujë të ngrohtë të lëngshëm.”

Pas rikthimit të materialit nga Bennu, mostrat e vogla të këtij pluhuri të çmuar u shpërndanë në qendra kërkimore në mbarë botën. Shkencëtarët zbuluan një gamë të gjerë molekulash organike: sheqerna jetësore, një substancë misterioze “si goma” dhe një koleksion aminoacidesh.

Në Universitetin e Pensilvanisë, studiuesit fokusuan vëmendjen te glicina – aminoacidi më i thjeshtë, me vetëm dy atome karboni të lidhura. Këto molekula të vogla mund të kombinohen për të formuar aminoacide më komplekse, më pas proteina dhe, në fund, format më të hershme të jetës. Prandaj glicina konsiderohet shenjë kyçe e reaksioneve kimike që çuan në krijimin e jetës në Tokë.

Sipas disa shkencëtarëve, fakti që glicina është gjetur në asteroide dhe kometa sugjeron se përbërësit themelorë të jetës mund të jenë formuar në hapësirë para se të vinin në Tokë.

Më parë, teoritë kryesore thoshin se glicina formohej përmes sintezës Strecker, ku kimikate si amonia dhe cianidi i hidrogjenit reagojnë në prani të ujit. Por kjo nuk duket se ka ndodhur në rastin e Bennu.

Studiuesit përdorën pajisje speciale për të analizuar isotopet – ndryshimet e vogla në peshën e atomeve – të cilat japin informacione mbi origjinën e një kimikati, kushtet që e krijuan dhe llojet e reaksioneve.

Ata krahasuan rezultatet e Bennu me aminoacidet e meteoriti Murchison, një shkëmb i pasur me karbon që ra në Australi në 1969. Dr Ophélie McIntosh, bashkë-autore, thotë: “Aminoacidet në Bennu tregojnë një model isotopik krejtësisht të ndryshëm nga ato të Murchison-it, duke sugjeruar se trupat prej të cilëve u formuan kanë origjinë nga rajone kimikisht të ndryshme të sistemit diellor.”

Kimikatet e Murchison-it u formuan nga sinteza Strecker në kushte të ngrohta dhe të lagështa, ndërsa ato në Bennu u formuan ndryshe: si akulli primordial që bombardoheshin nga rrezatimi në ditët më të hershme të sistemit diellor. Ky zbulim rrit mundësinë që aminoacidet të formohen në hapësirë.

Dr Baczynski shpjegon: “Rezultatet tona ndryshojnë tërësisht perceptimin tradicional mbi formimin e aminoacideve në asteroidë. Ka shumë më shumë diversitet në mënyrat dhe kushtet në të cilat mund të formohen këto molekula.”

Në të ardhmen, studiuesit planifikojnë të analizojnë mostra të tjera nga asteroidë të ndryshëm për të parë llojet e aminoacideve që mund të përmbajnë. Dr Baczynski shton: “Dëshirojmë të kuptojmë nëse ato ngjajnë me Murchison dhe Bennu, apo nëse ekziston edhe më shumë diversitet në kushtet dhe rrugët që krijojnë blloqet e jetës.” /GazetaExpress/