“Karizma është një formë psikozë”: Jeta e pazakontë e Ted Milton

Arte

Gazeta Express

03/02/2026 19:32

Ted Milton ka kryqëzuar rrugët me William Burroughs, Terry Gilliam dhe Spitting Image, ndërsa paralelisht krijonte ritme shpërthyese me grupin e tij Blurt.

Sot, në moshën 82-vjeçare, ai është sërish në turne dhe përgatitet për një dokumentar pa filtra, të realizuar nga fëmijët e tij të shumtë.

Burri i madh me kostum kaki flet qetë këto ditë. Jemi strukur në një cep të studios së Ted Milton mbi një sallë provash në Deptford, Londër, të rrethuar nga kuti disqesh, libra poezie dhe një valixhe e madhe portokalli. Duhet ta afroj regjistruesin që t’i kap zërin. Milton – saksofonist, poet, mbijetues i kundërkulturës dhe ish-kukullbërës avangardë – përdor dy bastunë për të ecur, por prapë po niset në turne europian me Blurt, një grup që ka rezistuar dekada, ndërsa po publikon edhe një album të ri me dyshen e tij, The Odes.

Sot po përgatit kopertina disqesh për shitje në turne, duke përdorur teknikën e vjetër të gdhendjes në dru. “Ajo valixhja portokalli?” thotë duke treguar. “E bleva dje.” Qesh fort, sikur të provojë se ende ka frymë për të sunduar një dhomë. “Jam fetishtist i valixheve. E di si mbijetohet në turne!”.

Në shumë momente kyçe të kulturës britanike pas luftës, Milton ka qenë diku në prapaskenë, gjithmonë me trazira pranë. Ka ndarë taksi me William S. Burroughs në Londrën e viteve ’60; Eric Clapton, shok i vjetër pijesh, e ka quajtur vizionar; shfaqja e tij me kukulla u fut në universin Monty Python përmes filmit Jabberwocky (1977) të Terry Gilliam; madje thuhet se një film promocional i humbur i Pink Floyd nga viti 1967 ka në rol kryesor pardesynë e Miltonit. Ndërkohë, Blurt – një trio pa bas, me bateri, kitarë dhe frymorët e Miltonit – ka qenë gjithmonë një përvojë e rrallë. “Groove-i i tyre ishte i jashtëzakonshëm,” thotë Graham Lewis nga Wire.

Tani, në vjeshtën e një jete të gjatë e shpesh të tepruar, radhën e kanë fëmijët e tij. I martuar tri herë, me pesë fëmijë – më i vogli i lindur kur ai ishte gati 70 vjeç – Milton është subjekt i një filmi të ri nga i biri, George Milton. The Last Puppet Show synon të eksplorojë veprën dhe marrëdhëniet shpesh të vështira familjare, përmes kukullave të ringjallura. “Është si terapi për fëmijët,” thotë ai me kujdes. Kur i them se familja po e përball me këndvështrimin e vet, ai pranon: “Pikërisht kjo më tremb.”

Marrëdhënia e tij e brishtë me prindërit la gjurmë në karrierën rebele. Në moshën 11-vjeçare, prindërit u shpërngulën në Afrikën Perëndimore dhe ai përfundoi në konvikt. Gjeti strehë te muzika – Elvis, Carl Perkins, Little Richard – por edhe te mosbindja. “Doja të prishja orët. Të bëja zhurmuesin.”

Pas studimeve të artit në Cambridge dhe zhytjes në skenën e xhazit, përfundoi në rrethin bohem londinez. Poezitë e tij u botuan madje në The Paris Review më 1963. Në mesin e viteve ’60 jetonte në Covent Garden me të dashurën Clarissa, në një periudhë “shthurjeje boheme”, ku Clapton ishte vizitor i shpeshtë. Ky i fundit ka shkruar se si Milton e bënte muzikën të “merrte jetë” përmes vallëzimit dhe aktrimit.

“Po t’i ofrohej suksesi Ted-it në pjatë argjendi, ai do ta shurronte,” thotë Roger Law, bashkëkrijues i Spitting Image. Të dy u njohën në Shkollën e Artit në Cambridge dhe ndanë një humor të errët e dashuri për absurdin. “Me Ted-in nuk e dallon dot surrealen nga realiteti.”

Në fund të viteve ’60, Milton punoi në teatër kukullash në Wolverhampton dhe më pas kaloi te shfaqjet me doreza, të dhunshme e të drejtpërdrejta. “E quaj animacion performativ,” thotë. Sipas tij, sytë e kukullave janë të vdekur – dhe pikërisht kjo u jep fuqi të hyjnë në mendjen e publikut. Aftësia e tij e çoi në hapje koncertesh për Clapton dhe Ian Dury, shpesh përballë turmave armiqësore. “Kur dola para 1,000 vetëve me kukulla kaq të vogla, reagimi ishte: ‘Ik pirdhu!’”

Me kalimin e kohës, performancat e tij provokuese fituan famë. Tony Wilson e solli në televizion në So It Goes; Wire e ftuan në koncertet e tyre; dhe kur Milton mori saksofonin dhe formoi Blurt, u bë një nga artistët e parë jashtë Mançesterit në Factory Records. Post-punk-u i dha shtëpi artit të tij subversiv.

Sot, The Last Puppet Show është një përballje me të shkuarën: për miqtë, Milton ishte artist i përkushtuar; për familjen, ndonjëherë baba i humbur. Pjesë e buxhetit po shkon për krijimin e kukullave të reja – të vjetrat, thotë ai, ose janë dërguar në Alaskë, ose janë djegur simbolikisht. “Nuk besoj se i kam bërë lëshime kujtdo,” pranon. “Një person madje më rrahu.” Ishte një anëtar i grupit.

Edhe pse shpirti kundër-autoritar mbetet, mosha e ka detyruar të bëjë kompromise. Disa koncerte i ka dhënë ulur, diçka që e druante, por që “hap një dinamikë tjetër”. Kur e pyes se çfarë e tërhoqi Clapton-in tek ai, Milton përgjigjet: “Karizma. Dhe për mua, karizma është një formë psikozë.” Ai shton se kjo vetëdije e tepruar është zbehur me moshën. “Dikur ndiheshe sikur ecje mbi këmbalecë, gjithmonë i vëzhguar. Tani jo. Haha!”

Blurt janë aktualisht në turne europian. Albumi i ri i The Odes, Déjeuner Sous L’Herbe, publikohet më 6 shkurt. The Last Puppet Show po mbledh fonde për fazën finale dhe pritet të dalë më vonë këtë vit. /GazetaExpress/