Artemis II: 5 skenarët më të këqij nëse misioni i NASA-s në Hënë dështon

Mistere

Gazeta Express

02/02/2026 21:47

Momentet që fansat e hapësirës kanë pritur më shumë se 50 vjet janë afër: NASA po përgatitet të nisë Artemis II, misionin e parë me ekuipazh drejt Hënës.

Por ekspertët paralajmërojnë për gjithçka që mund të shkojë keq. Astronautët Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch dhe Jeremy Hansen duhet të jenë të përgatitur për çdo rrezik – nga zjarrfiksi në platformën e nisjes deri te një krizë shëndetësore 250,000 milje larg Tokës.

Sistemet e avancuara të sigurisë për evakuim dhe shpëtim janë integruar në Artemis II. Në qendër të kësaj strategjie është Launch Abort System (LAS), një kullë 13.4 metra e lartë e vendosur mbi kapsulën Orion që mund t’i shpëtojë astronautët në sekonda.

Ja pesë skenarët më të këqij të mundshëm për Artemis II:

1. Emergjencë në platformën e nisjes

Artemis II ka tre dritare të mundshme nisjeje: 6–11 shkurt, 6–11 mars dhe 1–6 prill. Astronautët do të hipin në kapsulën Orion, e lidhur me raketën më të fuqishme të NASA-s, Space Launch System (SLS), 98 metra e gjatë, e mbushur me dy milion litra hidrogjen të lëngshëm –252°C.

Një rrjedhje e papritur karburanti ose një zjarr në platformë mund t’i detyrojë astronautët të përdorin slide-wire baskets, ku rrokullisen nëpër kabllo drejt Tokës në 30 sekonda. Nëse kjo nuk funksionon, LAS mund t’i tërheqë me raketat e saj 1,800 metra lart dhe mbi një milje larg platformës, ku parashutat do t’i ulin sigurt në Oqeanin Atlantik, duke përshkuar 8–19 km në vetëm tre minuta.

2. Dështimi gjatë ngritjes

Pas nisjes, raketa hyn në një nga fazat më të rrezikshme: presioni maksimal dinamik, rreth 90 sekonda pas startit.

Një dështim struktural në këtë moment mund ta copëtojë raketën. LAS është projektuar për t’i shpëtuar astronautët, por ata do të përjetojnë deri në 15G forcë, shumë më tepër se 6G që një njeri normal mund të përballojë.

3. Dështimi i sistemeve kritike

Artemis II teston teknologji të reja. Kapsula Orion ka udhëtuar vetëm një herë më parë, pa ekuipazh. Nëse sistemi i propulsionit, oksigjenit ose ndonjë sistem tjetër kritik dështon gjatë fluturimit drejt Hënës, ekuipazhi nuk do të ketë mundësi shpëtimi të menjëhershëm.

Për këtë arsye, Orion do të përdorë trajektoren e kthimit të lirë, që e çon automatikisht misionin rreth Hënës dhe e kthen drejt Tokës pa ndezur motorët, duke siguruar një kthim të sigurt në rast dështimi.

4. Emergjencat mjekësore

Më herët këtë muaj, NASA evakuoi ISS për herë të parë për një krizë shëndetësore të një ekuipazhi. Në hapësirë, problemet shëndetësore mund të përshkallëzohen shpejt: të përballosh mungesën e gravitetit, atrofi muskulore e kockore, dhe probleme kardiovaskulare.

Astronautët e Artemis II do të jenë ditë larg spitalit më të afërt, me pajisje mjekësore të kufizuara dhe asistencë ekspertësh të limituar.

5. Dështimi i mburojës termike

Pjesa më e rrezikshme vjen gjatë kthimit në Tokë. Kur Orion hyn në atmosferë me rreth 40,000 km/h, temperatura e përparme arrin 2,760°C. Vetëm katër centimetra material rezistent ndaj nxehtësisë, i quajtur heatshield, e ndajnë ekuipazhin nga shkatërrimi.

Testimet e Artemis I zbuluan dëmtime të papritura në mburojën termike Avcoat, që mund të shkaktonin shpërthime gazi. Për Artemis II, NASA ka ndryshuar trajektoren e rikthimit, duke bërë një lloj “kërcimi” mbi atmosferë për të shpërndarë nxehtësinë dhe për të ulur kohën e ekspozimit. Ky ndryshim duhet të sigurojë kthim të sigurt pa ndërruar materialin e provuar të heatshield-it. /GazetaExpress/