Shihni materien e errët si kurrë më parë: NASA tregon një nga hartat më të detajuara të këtij materiali

Mistere

Gazeta Express

26/01/2026 20:22

NASA ka zbuluar një nga hartat më të detajuara të materies së errët deri më tani.

E realizuar nga Teleskopi Hapësinor James Webb, harta tregon se ky material misterioz vepron si një kornizë e fshehur mbi të cilën ndërtohen galaktikat e tëra.

Sipas studiuesve nga Universiteti i Durhamit, kjo mund të ndihmojë në kuptimin e misterit të formimit të Rrugës së Qumështit, por edhe të planetit Tokë.

“Kudo që të gjeni materien normale në Univers sot, do të gjeni edhe materien e errët,” shpjegoi Profesor Richard Massey, bashkautor i studimit.

“Bilirëra materie e errët kalojnë nëpër trupin tuaj çdo sekond. Nuk dëmtojnë, nuk na vënë re dhe thjesht vazhdojnë rrugën e tyre.

Por i gjithë reja rrotulluese e materies së errët rreth Rrugës së Qumështit ka mjaft gravitet për të mbajtur galaktikën tonë të bashkuar. Pa materien e errët, Rruga e Qumështit do të shpërbëhej.”

Materia e errët përshkruhet si “ngjitësi” që mban universit të bashkuar. Megjithatë, duke qenë e padukshme, kuptimi i saktë i asaj që është ose çfarë bën ka qenë gjithmonë i vështirë.

Shkencëtarët kanë sugjeruar më parë se, kur nisi universi, materia e errët dhe materiet normale ishin shpërndarë në mënyrë të rrallë. Materia e errët u grumbullua e para, duke tërhequr materien normale dhe krijuar zona ku filluan të formoheshin yjet dhe galaktikat.

Duke nxitur këtë formim, materia e errët luajti gjithashtu një rol në krijimin e kushteve për formimin e planetëve, duke mundësuar më vonë shfaqjen e jetës.

Për të dëshmuar këtë, ekipi hulumtues iu drejtua James Webb, teleskopit më të madh dhe më të fuqishëm të dërguar ndonjëherë në hapësirë. Kjo u mundësoi atyre të hartonin materien e errët me “saktësi të paprecedentë”.

Duke qenë se materia e errët është e padukshme, ekipi e gjeti duke vëzhguar se si masa e saj përkul hapësirën, duke bërë që drita nga galaktikat e largëta të kthehej në drejtim të Tokës.

Harta tregon se materia e errët ndërvepron me pjesën tjetër të universit përmes gravitetit, gjë e dukshme nga shkalla e mbivendosjes mes hartave të materies së errët dhe asaj normale.

“Duke zbuluar materien e errët me saktësi të paprecedentë, harta jonë tregon se si një përbërës i padukshëm i universit ka strukturuar materien e dukshme deri në pikën që ka mundësuar formimin e galaktikave, yjeve dhe në fund të jetës,” shpjegoi Dr. Gavin Leroy, bashkautor i studimit.

“Kjo hartë tregon rolin e padukshëm por jetik të materies së errët, arkitektin e vërtetë të universit, i cili gradualisht organizon strukturat që ne i shohim përmes teleskopëve tanë.”

Zona që mbulon harta është rreth 2.5 herë më e madhe se Hëna e Plotë, në konstelacionin Sextans. Ajo përfshin afërsisht 800,000 galaktika – rreth 10 herë më shumë sesa mund të shihte Hubble, paraardhësi i Webb.

Dr. Diana Scognamiglio, bashkautore e studimit nga Laboratori i Propulsionit Jet në NASA, tha:

“Kjo është harta më e madhe e materies së errët që kemi bërë me Webb, dhe është dy herë më e qartë se çdo harta tjetër e materies së errët nga observatorë të tjerë.

Më parë, po shikonim një imazh të paqartë të materies së errët. Tani po shohim kornizën e padukshme të Universit në detaje të mahnitshme, falë rezolucionit të jashtëzakonshëm të Webb.”

Ekipi planifikon tani të hartojë materien e errët në të gjithë universin, duke përdorur teleskopin Euclid të Agjencisë Evropiane të Hapësirës dhe Nancy Grace Roman Space Telescope të NASA-s. /GazetaExpress/