Shkencëtarët zbulojnë një formë krejtësisht të re jete – arrinte deri në 792 centimetra lartësi

Mistere

Gazeta Express

22/01/2026 20:09

Shkencëtarët kanë zbuluar një formë krejtësisht të re jete, e cila dikur arrinte një lartësi mbresëlënëse prej rreth 792 centimetrash (afërsisht 8 metra).

E quajtur prototaxites, kjo formë jete ka jetuar në Tokë rreth 410 milionë vjet më parë dhe u zhduk rreth 360 milionë vjet më parë. Deri tani, ajo mendohej se ishte një lloj kërpudhe gjigante.

Megjithatë, një analizë e re fosilesh, e kryer nga shkencëtarë të National Museums Scotland, sugjeron se prototaxites nuk ishte as kërpudhë dhe as bimë.

Sipas studiuesve, kjo krijesë i përkiste një dege evolucionare krejtësisht të zhdukur të jetës, e cila nuk ka asnjë përfaqësues të gjallë sot.

“Është vërtet emocionuese të bëjmë një hap kaq të madh përpara në debatin mbi prototaxites, i cili ka zgjatur rreth 165 vjet,” tha Dr Sandy Hetherington, bashkautore e studimit.
“Ato janë jetë, por jo siç e njohim sot – shfaqin karakteristika anatomike dhe kimike të ndryshme nga kërpudhat apo bimët, dhe për këtë arsye i përkasin një dege evolucionare tashmë plotësisht të zhdukur.”

Fosili u gjet në Rhynie chert, një depozitë sedimentare pranë fshatit Rhynie, në Aberdeenshire të Skocisë – një nga zonat më të rëndësishme paleontologjike në botë.

“Rhynie chert është i jashtëzakonshëm,” tha Dr Corentin Loron, bashkautor i studimit.
“Është një nga ekosistemet tokësore më të vjetra të fosilizuara në botë dhe, falë ruajtjes së jashtëzakonshme dhe larmisë së organizmave, na lejon të përdorim metoda novatore, përfshirë inteligjencën artificiale, për analizën e të dhënave molekulare fosile.”

Në studimin e tyre të ri, shkencëtarët analizuan si strukturën anatomike, ashtu edhe përbërjen kimike të fosilit, për të kuptuar se cilës kategori biologjike i përkiste.

Rezultatet mbështesin teorinë se prototaxites përfaqësonte një formë krejtësisht të veçantë jete, që nuk ekziston më në Tokë.

“Meqë studimet e mëparshme i kanë përjashtuar prototaxites nga grupet e tjera të mëdha të jetës komplekse, ne përfunduam se ai i përkiste një linje të veçantë dhe tashmë të zhdukur të jetës komplekse,” shpjegoi Laura Cooper, bashkautore e parë e studimit.
“Prototaxites përfaqëson një eksperiment të pavarur të jetës për ndërtimin e organizmave të mëdhenj dhe kompleksë – diçka që ne mund ta kuptojmë vetëm falë fosileve të ruajtura në mënyrë të jashtëzakonshme.”

Fosili është shtuar tashmë në koleksionet e National Museums Scotland në Edinburg.

Dr Nick Fraser, përgjegjës i shkencave natyrore në muze, tha se ky zbulim nënvizon rëndësinë e koleksioneve muzeale për kërkimin shkencor bashkëkohor.

“Ky studim tregon vlerën e jashtëzakonshme të muzeve, ku ekzemplarët e mbledhur ndër vite ruhen dhe vihen në dispozicion për kërkime të reja, qoftë përmes krahasimeve direkte apo përdorimit të teknologjive moderne.” /GazetaExpress/