Demenca nuk është e pashmangshme: Shkencëtarët zbulojnë se si mund të parandalohen miliona raste

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

19/01/2026 18:26

Miliona raste të demencës mund të parandalohen përmes ndryshimeve të thjeshta në stilin e jetesës, thonë ekspertët më të njohur në botë, ndërsa prezantojnë një “udhërrëfyes” përfundimtar për luftimin e kësaj sëmundjeje.

Në një raport të ri konsensusi me rëndësi të madhe, shkencëtarët paraqesin 56 rekomandime të bazuara në prova shkencore, që synojnë uljen drastike të rrezikut për demencë – nga trajtimi i humbjes së dëgjimit, tensionit të lartë të gjakut dhe izolimit social, te përmirësimi i komunikimit në shëndetin publik, adresimi i faktorëve mjedisorë stresues dhe sigurimi i financimit të qëndrueshëm për parandalim.

Paneli i ekspertëve po i bën thirrje qeverisë që të rishikojë urgjentisht qasjen ndaj kujdesit për demencën, duke paralajmëruar se pa një strategji kombëtare të koordinuar, miliona raste të parandalueshme do të vazhdojnë të shfaqen.

Dr. Harriet Demnitz-King, autorja kryesore e studimit nga Universiteti Queen Mary i Londrës, deklaroi se shkenca mbi parandalimin e demencës është tashmë e qartë, por ende nuk është përkthyer në politika konkrete dhe efektive.

“Ne e dimë se rreziku për demencë mund të reduktohet, por provat shkencore nuk janë shndërruar ende në një strategji koherente qeveritare,” tha ajo.

“Njerëzit kanë nevojë për udhëzime të qarta, të bazuara në prova, për mbrojtjen e shëndetit të trurit, por informacioni që marrin shpesh është konfuz ose i bën të ndihen të fajësuar.

Ajo që na nevojitet tani është veprim i koordinuar dhe strukturor për të zhvilluar politika parandalimi që të jenë të drejta, realiste dhe të lidhura me jetën reale të njerëzve.”

Raporti bazohet në gjetjet e Komisionit Lancet 2024, i cili identifikoi 14 faktorë rreziku të modifikueshëm për demencën dhe arriti në përfundimin se gati gjysma e rasteve të Alzheimerit mund të parandalohen.

Këta faktorë përfshijnë kolesterolin e lartë, humbjen e patrajtuar të dëgjimit dhe shikimit, mungesën e aktivitetit fizik, izolimin social dhe ekspozimin afatgjatë ndaj ndotjes së ajrit – faktorë që, sipas autorëve, ende nuk po trajtohen seriozisht në nivel popullate.

Duke publikuar gjetjet e tyre në revistën Nature Reviews Neurology, studiuesit theksuan:

“Në mungesë të një kure ose të qasjes së gjerë në trajtime efektive, parandalimi është çelësi për të përballuar ndikimin në rritje të demencës.”

Profesori Charles Marshall, bashkautor i studimit, tha se nevojitet veprim urgjent, duke qenë se demenca është tashmë shkaku kryesor i vdekjeve në Mbretërinë e Bashkuar.

“Na duhet me çdo kusht një plan i qartë i shëndetit publik për të përmirësuar këtë situatë,” tha ai.

“Shpresojmë që ky konsensus të çojë në mesazhe më të mira publike për demencën, në identifikim dhe menaxhim më të mirë të gjendjeve që rrisin rrezikun, në strategji strukturore për përmirësimin e shëndetit të trurit dhe në kërkime që mbulojnë boshllëqet në njohuritë tona.”

Paneli theksoi se përpjekjet për parandalim funksionojnë më mirë kur mesazhet e shëndetit publik përqendrohen te faktorët e rrezikut mbi të cilët njerëzit mund të veprojnë dhe për të cilët ka prova të forta se ndryshimi ul rrezikun për demencë.

Sipas tyre, mesazhet e qarta dhe të drejtpërdrejta – si p.sh. “Humbja në peshë mund të ulë rrezikun e demencës” – janë më efektive sesa paralajmërimet e paqarta ose gjuha teknike, dhe shmangin ndjenjën e fajit apo mbingarkesës te publiku.

Ekspertët rekomandojnë gjithashtu përdorimin e termit “demencë”, në vend të përqendrimit vetëm te nënlloje specifike si Alzheimeri, për të përmirësuar kuptimin publik.

Ata paralajmërojnë se nuk duhet pritur për një kurë të ardhshme, duke theksuar se veprimi kombëtar është i domosdoshëm që tani.

“Nuk mund të përballojmë të presim prova klinike që mund të mos realizohen kurrë,” thuhet në raport.

Gjetjet nxjerrin në pah izolimin social, tensionin e lartë të gjakut dhe humbjen e dëgjimit si objektivat më të fuqishëm për parandalim, në përputhje me studimet e mëparshme të Lancet.

Si rrjedhojë, autorët bëjnë thirrje për akses universal në aparate dëgjimi, masa për uljen e ekspozimit ndaj zhurmave të dëmshme dhe përmirësim të zbulimit dhe trajtimit të kolesterolit të lartë te personat mbi 40 vjeç – masa që, sipas tyre, mund të ulin ndjeshëm normat e demencës në brezat e ardhshëm.

Aktualisht, rreth 900,000 persona jetojnë me demencë në Mbretërinë e Bashkuar, një shifër që pritet të rritet në mbi 1.6 milion deri në vitin 2040. Demenca është shkaku kryesor i vdekjeve, me mbi 74,000 vdekje në vit.

Në Shtetet e Bashkuara, vlerësohet se 6.7 milionë persona mbi moshën 65 vjeç jetojnë me demencë, përfshirë sëmundjen e Alzheimerit. Ky numër pritet të arrijë gati 14 milionë deri në vitin 2060, me rreth 120,000 vdekje në vit që i atribuohen vetëm Alzheimerit.

Ndërkohë, pacientët me demencë në Mbretërinë e Bashkuar përballen me pabarazi të theksuara në kujdes, në varësi të zonës ku jetojnë, ndërsa Shërbimi Kombëtar Shëndetësor (NHS) nuk po arrin objektivat e diagnostikimit në më shumë se gjysmën e vendit.

Gazeta Daily Mail nisi fushatën Defeating Dementia në dhjetor, pas statistikave tronditëse që treguan se demenca mbetet vrasësi më i madh në vend, duke përbërë një në nëntë vdekje dhe duke marrë rreth 76,000 jetë çdo vit.

Fushata, e zhvilluar në bashkëpunim me Shoqatën e Alzheimerit, synon të rrisë diagnostikimin e hershëm, të forcojë ndërgjegjësimin për parandalimin, të rrisë fondet për kërkim shkencor dhe të përmirësojë kujdesin për pacientët dhe familjet e tyre.

Pavarësisht ndikimit shkatërrues, pacientët me demencë vuajnë atë që organizatat bamirëse e quajnë një “padrejtësi mizore”: kosto të larta kujdesi, mbështetje të pabarabartë dhe mungesë të barnave në NHS që të ngadalësojnë, kurojnë ose parandalojnë sëmundjen.

Në të njëjtën kohë, demenca merr shumë më pak fonde kërkimore sesa sëmundje të tjera madhore si kanceri, pavarësisht se i kushton ekonomisë britanike rreth 42 miliardë paund në vit.

Organizatat bamirëse kanë paralajmëruar gjithashtu se përparimi mund të ngadalësohet edhe më tej, pasi demenca është hequr këtë vit nga udhëzimet zyrtare të planifikimit të NHS-së, duke sinjalizuar në mënyrë efektive se nuk është më prioritet. /GazetaExpress/